«محمّد باقری»

 

 

 

 

 

گفت و گو  صادقان با نویسنده و محقق جوان مشهدی

هشتمین كتاب فرزند پیشكسوت بزودی منتشر می گردد


"محمد باقری" فرزند پیشكسوت مشهدی هفت كتاب در حوزه تاریخ نگاری به رشته تحریر درآورده و هشتمین كتاب آن با موضوع موسس اولین دولت شیعی در ایران بزودی منتشر می گردد. وی هم اكنون در چندین نشریه تاریخ نگاری كشور فعالیت علمی و تحقیقاتی دارد.

آنچه پیش رودارید معرفی مختصر آقای محمدباقری فرزند جانبازپیشكسوت مشهدی محمد رضا باقری می باشد. با توجه به پژوهشها، گردآوری و چاپ كتابهایی كه تا كنون به انجام رسانده اند . برآن شدیم تا نسبت به معرفی ایشان بعنوان الگویی برتر در بین فرزندان پیشكسوت اقدام نماییم.
* لطفا خودتان را معرفی بفرمایید:
صادقان/ بنده محمد باقری هستم. در 19 بهمن 1369 در خانواده ای مذهبی در تهران به دنیا آمدم. در دو سالگی به علت شغل پدرم به مشهد مهاجرت كردیم. تا قبل از دانشگاه تمام تحصیلاتم را در مشهد گذراندم. به علت علاقه به علوم دینی، در دبیرستان رشته علوم و معارف اسلامی تحصیل كردم. از كودكی به رشته تاریخ علاقه داشتم و همواره كتاب های تاریخی را مطالعه می كردم به همین خاطر تصمیم گرفتم كه در دانشگاه رشته تاریخ بخوانم و به صورت تخصصی در زمینه تاریخ نگاری فعالیت كنم.
در سال 1388 كنكور شركت كردم و در رشته تاریخ دانشگاه تهران پذیرفته شدم. پس از آن برای ادامه تحصیل در مقطع كارشناسی ارشد دیگر علاقه ای نداشتم كه در تهران زندگی كنم و بیشتر مایل بودم در مشهد و در كنار اعضای خانواده ام زندگی كنم به همین خاطر در آزمون كارشناسی ارشد رشته تاریخ تشیع دانشگاه فردوسی مشهد را انتخاب كردم و در این رشته هم پذیرفته شدم. هم اكنون هم ترم آخر تحصیلم در مقطع كارشناسی ارشد است و مشغول نگارش پایان نامه ام درباره دولت عبدالله بن معاویه بن عبدالله بن جعفر بن ابی طالب می باشم. دولت وی اولین دولت شیعه در ایران و چهارمین دولت شیعه در گستره تاریخ اسلام می باشد.

* درباره پایان نامه لطفا بیشتر توضیح دهید.

عبدالله بن معاویه داماد امام سجاد (ع) بوده است كه در اواخر عصر امویان در كوفه و سپس ایران قیام می كند. قیام وی در میان قیام های اواخر عصر امویان كه بلافاصله سركوب می شدند نسبتا موفق بود زیرا در گستره جغرافیایی بسیار وسیعی از دامغان تا اهواز مدت دو سال را در برمی گرفت. قیام ابن معاویه در نهایت به وسیله امویان سركوب شد. ابن معاویه پس از شكست نزد ابومسلم كه در آن زمان تازه در خراسان قدرت را در دست گرفته بود و علیه امویان به پا خواسته بود می رود اما ابومسلم بلافاصله وی را به قتل می رساند. عباسیان در طول خلافت پانصد ساله خود برای مشروعیت بخشیدن به قتل ابن معاویه كه به وسیله نماینده ایشان انجام شده بود هرگونه تهمت و افترایی را نسبت به وی وارد كتب تاریخ نگاری كردند. متاسفانه حیله عباسیان و مورخان وابسته به ایشان درباره وی كارگر افتاد و قرائت موجود درباره ابن معاویه قرائتی است كه به وسیله عباسیان و وابستگان به ایشان ترسیم شده است. بنده در این كار راوی تك تك روایت ها را بررسی نمودم و علاوه بر نقد سندی روایت ها به نقد محتوایی آن ها نیز پرداختم. حدود دو سال از عمرم را بر روی این پایان نامه گذاشتم و بسیار برای آن زحمت كشیدم. چنانچه اكنون ابن معاویه را آن گونه كه بوده است در پایان نامه نشان داده ام. مردی از بزرگان شیعه و بنی هاشم كه برای احقاق حقوق بنی هاشم قیام نمود و موسس اولین دولت شیعه در ایران و چهارمین دولت شیعه در گستره تاریخ اسلام بوده است.
علاوه بر نگارش پایان نامه تمام مقالاتی كه به زبان انگلیسی درباره ابن معاویه نوشته شده است را در یك كار مستقل گردآوری، ترجمه و نقد نموده ام كه در آینده نزدیك این كتاب نیز چاپ خواهد شد.

* چه شد كه در زمینه تاریخ و تمدن طبس به پژوهش پرداختید؟

پدر و مادر بنده از اهالی روستای دهنوون از روستاهای بخش عشق آباد طبس هستند. بیشتراقوام بنده هم طبسی هستند و طبسی های بسیاری به خانه ما آمد و شدمی كنند. علاوه بر این در احادیث ما هم آمده است كه حب الوطن من الایمان. علاقه بنده هم به كارهای پژوهشی موجب شد كه درباره طبس دست به قلم ببرم.

* قدری در باره كتابهایی كه درخصوص طبس نوشته اید صحبت كنید.

اولین كتاب بنده در رابطه با طبس كتاب «طبس پژوهی» می باشد. در این كتاب به گردآوری علمی ترین مقالات درباره تاریخ و تمدن طبس پرداختم. همچنین مدخل طبس گلشن در تمام لغت نامه ها و دانش نامه ها را گردآوری نمودم و تحت عنوان ضمیمه در بخش آخر كتاب چاپ شده است.
كار دوم بنده در رابطه با طبس، كتاب «اظهری نامه» می باشد. محمدرضا اظهری از فرهیختگان خطه طبس بوده است كه ده مقاله درباره طبس نوشته است و به حق هم مقالات خوبی است. بنده در این كتاب مجموعه مقالات محمدرضا اظهری را گردآوری و چاپ نموده ام. این كتاب ادای دینی است به یكی از فرهیختگان طبسی.


كتاب سوم بنده درباره طبس، كتاب روزنامه خاطرات منشی باشی است. از زمان نادرشاه افشار تا ظهور سلسله پهلوی در طبس خاندان بنی شیبان حكومت می كرده اند. منشی باشی رییس دیوان رسائل آخرین حاكمان این خاندان بوده است. از آنجا كه وی در سفر و حضر همراه با حاكمان طبس بوده است روزنامه خاطرات وی حاوی اطلاعات گران بهایی درباره این دوره از تاریخ محلی طبس و خراسان و یزد می باشد و حقایق گمشده بسیاری را روشن در این باره می سازد.


 

بقیه آثار بنده درباره طبس به مشكان طبسی اختصاص دارد. یادم هست یك بار كه داشتم كتاب جغرافیای تاریخی طبس را می خواندم خیلی مختصر درباره مشكان طبسی اشاره كرده بود و از باستانی پاریزی نقل كرده بود كه وی مشكان طبسی را فلسفه دان قرن اخیر می دانسته است. كنجكاو شدم و به جستجوی اطلاعات درباره مشكان طبسی پرداختم. از هرجای مطلبی درباره مشكان می دیدم یادداشت برداری می كردم چند كتاب از وی در همان سال های حیاتش چاپ شده بود آن ها را تهیه كردم اما متوجه شدم كه وی بسیاری كتاب چاپ نشده دارد كه در آثار خود به آن ها اشاره كرده است. به همین منظور با خانواده ایشان ارتباط برقرار كردم. ایشان با گشاده رویی پذیرای بنده شدند و پس از این كه مقصود خود را بیان كردم ایشان آثار چاپ نشده مشكان طبسی را در اختیار بنده گذاشتند. پس از اینكه تمام آثار مشكان طبسی را گردآوری كردم متوجه شدم كه مشكان طبسی تنها فلسفه دان نبوده است بلكه علامه بوده است علامه ای ذوالفنون كه در اكثر علوم زمانه خویش صاب نظر و صاحب تالیف بوده است. به همین خاطر تصمیم گرفتم كه مشكان طبسی را به جامعه علمی معرفی كنم آن گونه كه حق وی است.

بنده برای چاپ این كتاب ها خیلی زحمت كشیدم. تایپیست ها معمولا به خاطر ناخوانا بودن متون كه معلول گذشت هفتاد تا نود سال از تاریخ نگارش این متون بوده از پذیرش تایپ آن ها استنكاف می ورزیدند. خواندن بسیاری از این متون بسیار مشكل بود.
مجموعه آثار مشكان طبسی در هشت جلد چاپ شده است. در هر جلد یك علم كه مشكان طبسی در آن تبحر داشته است آثار مربوط به آن را چاپ كرده ام. در مجموع سی كتاب و رساله در این هشت جلد آمده است كه در ادامه به معرفی اجمالی آن می پردازم.


جلد یك؛ رمان ها مشتمل بر رمان های كاپیتان كركران یا ببر هژبر و داماد فراری یا سرگذشت یك نفر فراری از محبس

جلد دو؛ آثار ریاضی و نجوم؛ بخش اول مشتمل بر تشریح الافلاك شیخ بهایی ، شرح خلاصه الحساب شیخ بهایی ،تقویم سنین (تقویم 1600 ساله هجری قمری و شمسی و میلادی می باشد)

جلد سوم؛ آثار ریاضی و نجوم؛ بخش دوم تصحیح دره التاج لغره الدباج مشكان ریاصی سه نمط آن كه اختصاص به ریاضیات دارد را تصحیح كرده است.

جلد چهارم؛ آثار اجتماعی و حقوقی مشتمل بر دو كتاب تدبیر منزل و سیاست مدن و رساله در باب حكومت و مشتمل بر سه رساله تاثیر عدالت در جامعه، یادداشت های پراكنده حقوقی و یادداشت های پراكنده اجتماعی

جلد پنجم؛ آثار تاریخی مشتمل بر دو كتاب و یك رساله ، تاریخ ایران از آغاز تا ظهور ساسانیان ، خاطرات من از طبس ، نقد تاریخ بیهقی

جلد ششم؛ آثار فلسفی مشتمل بر دو كتاب تصحیح اشارات و تنبیهات ابن سینا و تاریخ فلسفه غرب و سه رساله: تحقیقاتی در فلسفه اسلامی و زندگانی ابوعلی سینا و زندگانی عین القضات همدانی و ابوحامد غزالی

جلد هفتم؛ آثار ادبی مشتمل بر پنج كتاب:تصحیح دیوان ریاض همدانی؛ بخش قصاید ،آرایه های ادبی ،عروض و قافیه ،فرهنگ لغات فارسی ودیوان مشكان طبسی و پنج رساله ،آشنایی با تاریخ ادبیات فارسی ،آشنایی با دستور زبان فارسی ،یادداشت های روزانه ،نامه ها ،تاریخ وفات برخی از عرفا

 جلد هشتم؛ مجموعه مقالات مشكان طبسی كه در بیش از هشتصد صفحه تدوین شده است

علاوه بر آثار مشكان طبسی بنده یادنامه مشكان طبسی با نام شط شیرین پرشوكت را نیز چاپ كردم.

* شما درباره زندگانی ابومسلم خراسانی هم تحقیقاتی را به انجام رسانده و كتابی را به چاپ رسانده ایدلطفا در این زمینه هم توضیح دهید.
بنده در مطالعاتم درباره ابومسلم خراسانی و عصر انتقال قدرت از امویان به عباسیان در ارجاعات كتاب ابومسلم سردار خراسان به چند مقاله از دكتر فیاض درباره ابومسلم خراسانی برخوردم. طبق عادت مألوف برای تكمیل مطالعاتم در این زمینه در پی یافتن این مقالات رفتم. پس از مطالعه آن ها آن چنان كه در مقدمه كتاب توضیح داده ام به ارزش این مقالات پی بردم. به همین خاطر تصمیم به چاپ این مقالات گرفتم.
در میان مورخان كارهای اشپولر همیشه برای من از ارزش بالایی برخوردار است. كارهای اشپولر دو ویژگی دارد یكی تحلیل های بسیار خوب و ارجاعات بسیار وی كه معمولا یك سوم صفحه و در بعضی از موارد تا نیمی از صفحه را هم می گیرد. این امر بیانگر این است كه وی همه منابع را دیده است. در كارهای خودم سعیم این است كه همانند اشپولر كار كنم.
كار اصلی بنده در این كتاب، ویرایش، اصلاح متن و ارجاعات كتاب بوده است. طبق سنت مورخان قدیمی تر نظیر عباس اقبال و فیاض و.. در كارهای خود بسیار كم ارجاع می داده اند این مقالات بدون حتی یك ارجاع بوده اند. بنده در این كتاب بیش از هشتصد ارجاع به متون كهن تاریخ نگاری آورده ام. توضیح بیشتر درباره این كتاب را در مقدمه مفصلی كه بر این كتاب نوشته ام ملاحظه بفرمایید.

* به نظر خودتان ارزش كتاب زندگانی ابومسلم خراسانی در چیست؟

دكتر علی اكبر فیّاض بین سال های 1332 تا 1334 هشت مقاله درباره ابومسلم خراسانی در مجله فرهنگ خراسان نوشتند اما متاسفانه این مقالات آن گونه كه باید در جامعه علمی ما مطرح نشد. به نظر بنده كه چند سال است در راستای ابومسلم پژوهی تحقیق می كنم ارزش بی مانند این كتاب در تاثیری است كه در كتاب ابومسلم سردار خراسان دكتر یوسفی گذاشته است. كتاب دكتر یوسفی آخرین كار خوب درباره ابومسلم خراسانی است. به جرأت می گویم كه كتاب دكتر یوسفی شكل بسط یافته همین مقالات است كه حقیر در كتاب زندگانی ابومسلم خراسانی آن را گرد آورده ام.

* مایل هستید درباره آخرین كتابتان واینكه نسخه خطی كتاب وصایای حكیم چگونه به دست شما رسید بیشتر توضیح دهید.؟

بله
بنده سال گذشته كتاب روزنامه خاطرات منشی باشی را چاپ كردم. میرزا محمدعلی منشی باشی طبسی دبیر دیوان رسائل آخرین حاكمان سلسله بنی شیبان كه حدود 150 سال در طبس حاكم بوده است. وی در سفر و حضر با ایشان بوده است. منشی باشی علاوه بر حاكمان طبس با افراد سرشناس طبسی در دوره خود ارتباط داشته است. روزنامه خاطرات منشی باشی مطالب گران بهای بسیاری درباره تاریخ محلی طبس در صد سال گذشته دارد.

یكی از افرادی كه منشی باشی در این كتاب از وی سخن می گوید میرزا ابوالحسن طبیب طبسی بوده است كه مهمترین پزشك طبس در زمان خود بوده است. یك روز منشی باشی كه برای درمان نزد وی می رود یك نسخه دست نویس نزد وی مشاهده می كند. از میرزا ابوالحسن طبیب درباره این نسخه می پرسد. میرزا ابوالحسن درباره این نسخه توضیح می دهد كه زمانی كه پدرش میرزا یحیی طبیب طبسی پس از اینكه سال ها در مشهد نزد میرزا جعفر طبیب مشهدی به تحصیل علم طب پرداخته بود و قصد داشت كه به زادگاه خود طبس بازگردد از میرزا جعفر طبیب خواهش می كند كه به وی اجازه نامه طبی بدهد. این همان اجازه نامه طبی میرزا جعفر طبیب به میرزا یحیی طبیب است.
منشی باشی پس از مطالعه این نسخه درمی یابد كه در این نسخه اطلاعات گران بهایی ضبط شده است. به همین جهت از میرزا ابوالحسن طبیب درخواست می كند كه این نسخه را كه به زبان عربی بوده است را ترجمه و استنساخ نماید و یك نسخه به منشی باشی بدهد. منشی باشی نیز نسخه خطی میرزا ابوالحسن طبیب را كه بر اساس نسخه اصلی استنساخ و ترجمه شده بود را به رسم امانت عینا در كتاب روزنامه خاطرات منشی باشی نقل می كند و سبب جاودانه شدن این نسخه می شود.

* برای آشنایی بیشتر مخاطبان با میرزا جعفر و میرزا یحیی قدری توضیح دهید.

میرزا جعفر طبیب سال ها در مشهد در صحن عتیق به تدریس علوم اسلامی مختلف پرداخته است و شاگردان بسیاری را تعلیم داده است. وی در علوم مختلف نظیر پزشكی، فلسفه، الهیات، ادبیات فارسی و عربی استاد و صاحب نظر بوده است. علاوه بر این وی رییس دارالشفای آستان قدس نیز بوده است و از وی در اسناد آستان قدس با عنوان رییس دارالشفای آستان قدس یاد شده است.
میرزا یحیی طبیب اصالتا از اهالی روستای كریت طبس بوده است. وی در طلب علم به سرزمین های مختلف سفر كرده بوده است. آخرین شهری كه در آنجا تحصیل كرده است شهر مشهد بوده است و سال ها در مشهد به تحصیل علوم گوناگون بخصوص علم طب مشغول بوده است. وی تا 45 سالگی به تحصیل مشغول بوده است. وی كه تحصیلاتش به اتمام رسیده بود می خواست كه به وطن خویش بازگردد. به همین جهت نزد استاد خود میرزا جعفر می رود و از وی می خواهد كه به وی اجازه نامه طبی بدهد تا در شهر خود به وسیله آن بتواند طباطبت كند.
از آنجا كه میرزا یحیی بهترین شاگرد میرزا جعفر بوده است میرزا جعفر به نگارش مطالبی در این اجازه نامه اقدام می كند كه زیبنده بهترین شاگرد خودش بوده است. وی بارها به شایستگی میرزا یحیی اذعان می كند و می نویسد اگر خودم مریض شوم به جز میرزا یحیی به فرد دیگری اجازه درمان خود را نمی دهم.
میرزا جعفر مطالب بسیار گرانبهایی به این بهترین شاگرد خود در خلاصه ترین حجم ارائه نموده است. مطالبی كه هر پزشكی به آن نیازمند است.

* درباره چاپ این كتاب توضیح دهید.

این نسخه خطی را پس از اینكه تصحیح شد به شرح نكات مشكل آن پرداخته شد. در چند فصل در مقدمه به ذكر اطلاعات نسخه شناسی، زندگی نامه مولف و مترجم، جایگاه اخلاق پزشكی در تمدن اسلام و ایران و در خاتمه چهار رساله مستقلی كه در زمینه اخلاق پزشكی در تمدن اسلامی وجود دارد كه در حكم پیشینه پژوهش این اثر است آمده است. فهرست های متن، كتابشناسی و... نیز پایان بخش این كتاب است.

* فعالیت های مطبوعاتی كه تاكنون داشته اید را تشریح فرمایید.

بنده تاكنون عضو هیات تحریریه حدود بیست نشریه دانشجویی بوده ام و حدود سی مقاله در نشریات دانشجویی نیز از بنده چاپ شده است. همچنین با مركز اسناد انقلاب اسلامی، موسسه جبهه فرهنگی انقلاب اسلامی، روزنامه خراسان، دو ماهنامه سوره اندیشه نیز همكاری داشته ام.
هم اكنون مدیر اجرایی نشریه تاریخ شفاهی، عضو اصلی انجمن تاریخ محلی ایرانیان، مدیر بخش تاریخ دانشنامه طبس گلشن، عضو هیات تحریریه فصلنامه ایران نامه هستم.

* در پایان اگر نكته دیگری دارید اشاره بفرمایید.

امیدوارم كه آثار بنده مورد توجه جامعه علمی كشور قرار گیرد. در پایان نیز از پدر و مادرم به خاطر همه خوبی هایشان تشكر می كنم.
كانون بازنشستگان سپاه خراسان رضوی برای همه فرزندان پیشكسوت سپاه آرزوی توفیق روز افزون  را دارد و از وقتی كه در اختیار این كانون قراردادید كمال تشكر را داریم.
با تشکراز مدیریت فرهنگی کانون بازنشستگان خراسان رضوی