برجام

 

اینفوگرافی/
نکات مثبت و منفی برجام از نگاه کمیسیون ویژه برجام مجلس

 

 

مقاطع مختلف برجام و تعهدات طرفین

خلاصه داده‌ها و ستانده‌هاي ايران بر اساس بخشي از «برجام»

«برجام» به زبان ساده

لغو يا توقف تحريم ها، غني سازي، تحقيق و توسعه و حل اختلافات چگونه انجام مي‌شود؟ 
صادقان/3 روز پس از جمع بندي مذاکرات هسته‌اي در وين، ترجمه فارسي و غيررسمي متن جمع بندي مذاکرات هسته‌اي (برجام) توسط وزارت امور خارجه منتشر شد. متن فارسي برجام شامل  4 بخش اصلي هسته اي، تحريم ها، برنامه اجرايي و سازوکار حل اختلافات و 5 ضميمه همراه جزئيات ريز اجرايي است. متن برجام به همراه ضمايم آن حدود 26 هزار کلمه است که ما در اين گزارش به صورت مختصر به خلاصه‌اي از مهمترين موضوعات برجام درباره تعهدات ايران، تعهدات طرف غربي، سرنوشت تحريم‌هاي اعمال شده عليه ايران و بررسي چند سوال پيرامون اين مذاکرات خواهيم پرداخت.

تعهدات ايران در حوزه فني

به گزارش خبرگزاري صداوسيما، سرفصل هسته‌اي در «برجام» در واقع دربردارنده تعهدات فني ايران است که شامل: غني سازي، تحقيق و توسعه غني سازي، ذخيره، موضوع اراک، آب سنگين و بازفرآوري آن، شفافيت و تدابير اعتمادسازي مي‌شود. ايران در زمينه محدوديت‌هاي غني سازي تعهداتي دارد. از جمله اين که به مدت 10 سال غني سازي در تاسيسات نطنز با 5060 دستگاه سانتريفيوژ نسل اول (IR-1) انجام مي‌شود و مابقي سانتريفيوژهاي اين تاسيسات مثل نسل دوم (IR-2m) به انباري در نطنز منتقل مي‌شود که تحت نظارت مداوم آژانس خواهد بود.

همچنين در حوزه تحقيق و توسعه محدوديت‌هايي توسط ايران به اجرا در مي‌آيد که شامل اين موارد مي‌شود:

محدوديت‌هايي خاص به مدت 8 سال براي سانتريفيوژهاي پيشرفته اعمال مي‌شود.

با برنامه تحقيق و توسعه نبايد اورانيوم غني شده توليد شود.

به مدت 10 سال آزمايش‌ها فقط روي سانتريفيوژهاي IR-4,IR-5,IR-6,IR-8 انجام مي‌شود.

برخي محدوديت‌ها در حوزه دانشگاهي اعمال مي‌شود.

از نيمه دوم سال هشتم اجراي توافق برخي محدوديت‌ها کم مي‌شود. به عنوان مثال در آن مقطع کار تحقيق و توسعه روي 30 دستگاه سانتريفيوژهاي IR-6 و IR-8 فراهم مي‌شود.

براي مدت 15 سال فعاليت‌هاي مرتبط با غني سازي و تحقيق و توسعه فقط در نطنز انجام خواهد شد.

همچنين محدوديت‌ها و امتيازهاي سايت فردو به شرح زير است:

در اين سايت به مدت 15 سال هيچ غني سازي انجام نشود يا مواد شکاف پذير به آن وارد نشود و محل نگه داري مواد هسته‌اي يا انجام تحقيق و توسعه نيز نباشد.

فردو تبديل به مرکز هسته‌اي فيزيک و فناوري مي‌شود.

1044 سانتريفيوژ نسل اولي IR-1 در قالب 6 آبشار در اين مرکز مي‌ماند که فقط دو آبشار از اين تعداد يعني 348 دستگاه سانتريفيوژ با همکاري روسيه بازطراحي مي‌شود تا ايزوتوپ‌هاي پايدار توليد کند و مابقي نيز فعاليت نمي‌کند.

ساير محدوديت‌هاي پذيرفته شده توسط ايران درخصوص ذخاير اورانيوم به اين شرح است:

طي 15 سال حجم ذخاير اورانيوم 67/3 غني شده ايران از 300 کيلوگرم بيشتر نخواهد شد. اما چون برنامه غني سازي ايران ادامه دارد، مازاد اين حجم يا دربازار بين المللي به فروش مي‌رسد يا رقيق سازي مي‌شود.

از کمک‌هاي بين المللي (مانند کمک‌هاي آژانس که تاکنون از ايران دريغ شده بود) به ايران براي رسيدن به استانداردهاي بين المللي حمايت مي‌شود تا سوخت هسته‌اي توليدي در ايران استانداردهاي کيفي بين المللي را کسب کند.

تبديل اورانيوم 5 تا 20 درصد موجود در ايران به سوخت راکتور تحقيقاتي تهران. اگر راکتور تهران در ادامه فعاليت خود به سوخت بيشتري نياز داشت، اين سوخت بايد با نرخ بازارهاي بين المللي در دسترس ايران قرار گيرد. براساس ضميمه متن برجام، اگر هيچ کشوري اين سوخت را به ايران نفروشد، آنگاه 1+5 متعهد شده است که سوخت را براي راکتور تهران تامين کند.

نحوه لغو تحريم‌ها در برجام

بخش تحريم‌ها در برجام از 17 بند تشکيل شده است؛ اولين تحريم‌هايي که برداشته مي‌شوند، تحريم‌هاي شوراي امنيت هستند که بر اساس مفاد بند مربوطه تمام قطعنامه‌هاي شوراي امنيت عليه برنامه هسته‌اي کشورمان که طي سال‌هاي 2006 تا 2015 وضع شده در مرحله اجراي توافق و بعد از تأييد اجراي اقدامات ايران توسط آژانس لغو مي‌شوند.

بند بعدي مربوط به لغو تحريم‌هاي اتحاديه اروپا عليه ايران است. کليه تحريم‌هاي اقتصادي و مالي اروپا عليه ايران بعد از تأييد اقدامات ايران توسط آژانس، لغو مي‌گردد. اين تحريم‌ها شامل تحريم‌هاي نامبرده شده در متن برجام است که شامل موارد زير مي‌شود؛

نظام ممنوعيت و اخذ مجوز حاکم بر نقل و انتقال مالي به ايران يا از ايران

تحريم‌هاي مربوط به فعاليت‌هاي بانکي

تحريم‌هاي مربوط به بيمه و بيمه اتکايي

سوئيفت و بانک مرکزي و موسسات ايراني

تحريم‌هاي مربوط به حمايت مالي براي تجارت با ايران

تحريم‌هاي مربوط به کمک‌هاي بلاعوض، کمک‌هاي مالي و وام‌هاي ترجيحي

تحريم‌هاي مربوط به انتشار اوراق قرضه تضمين شده

واردات و حمل نفت و فرآورده‌هاي نفتي، گاز و پتروشيمي

تحريم‌هاي مربوط به صادرات تجهيزات کليدي بخش‌هاي نفت، گاز و پتروشيمي

تحريم‌هاي مربوط به سرمايه گذاري در بخش‌هاي نفت، گاز و پتروشيمي

تحريم‌هاي مرتبط با کشتيراني و کشتي سازي

ارائه خدمات پرچم و تعيين وضعيت

دسترسي به فعاليت فرودگاه‌هاي اتحاديه اروپايي براي هواپيماهاي باري ايراني

صادرات فلزات گرانبها، طلا و الماس

تحويل مسکوکات و اسکناس ايراني

صادرات گرافيت، فلزات خام و نيمه ساخته مانند فولاد

لغو فهرست اشخاص حقيقي و حقوقي در رابطه با ممنوعيت ويزا

تحريم‌هاي مرتبط با خدمات تبعي براي هر يک از گروه‌هاي فوق

سرنوشت تحريم‌هاي مربوط به عدم اشاعه چه خواهد شد؟

تحريم‌هاي اشاعه شامل محدوديت در نقل و انتقال کالاهايي است که کاربرد دوگانه (صلح آميز و غيرصلح آميز) دارد. در خصوص تحريم‌هاي مربوط به عدم اشاعه در متن برجام آمده است که 8 سال پس از روز توافق يا روز اثبات صلح آميز بودن فعاليت ايران توسط آژانس (هر کدام که زودتر اتفاق بيفتد) تحريم‌هاي اشاعه توسط اتحاديه اروپا برداشته مي‌شود. اگر ايران در اين 8 سال نياز به اين مواد داشته باشد، بايد نيازش را به همراه اطلاعات مربوط به اين مواد به کميته‌اي که برجام مشخص کرده بدهد و بعد از تاييد اين کميته مي‌تواند آنها را به مقدار لازم تهيه کند.

تحريم‌هاي يک جانبه آمريکا

يک بند ديگر از بخش تحريم‌ها در «برجام» مربوط به تحريم‌هاي يک جانبه آمريکا است. تحريم‌هاي آمريکا که متوقف خواهد شد شامل موارد زير است:

معاملات بانکي و مالي 

معاملات به ريال

تحريم خريد و فروش اسکناس آمريکا به دولت ايران

محدوديت‌هاي تجارت دوجانبه بر درآمدهاي ايران که در خارج از کشور است، شامل محدوديت‌هاي مربوط به نقل و انتقال درآمدها

تحريم خريد، پذيره نويسي، يا تسهيل معاملات ديون حاکميتي ايران، شامل اوراق قرضه دولتي

تحريم خدمات پيام رساني مالي به بانک مرکزي ايران و موسسات مالي ايراني

تحريم ارايه خدمات بيمه‌اي يا بيمه اتکايي در رابطه با فعاليت‌هاي سازگار با اين برجام

توقف تلاش براي کاهش فروش نفت ايران

مشارکت در سرمايه گذاري‌هاي مشترک

خريد و فروش، حمل و نقل يا بازاريابي نفت و گاز

صادرات فرآورده‌هاي نفتي ايران

معاملات کشتيراني يا کشتي سازي ايران

خريد و فروش طلا يا ساير فلزات گرانبها

خريد و فروش گرافيت، فلزات خام و نيمه ساخته

فروش و انتقال خدمات در بخش خودروسازي

تحريم خدمات تبعي براي هر يک از موارد تحريم‌هاي فوق

برداشتن نام افراد يا اشخاص حقيقي و حقوقي از فهرست تحريم ها

لغو دستورات اجرايي مربوط به لغو تحريم ها

اجازه فروش هواپيماي مسافربري و قطعات آنها

مجوز واردات فرش و مواد غذايي از ايران به آمريکا

لغو تحريم‌هاي مربوط به اقلام و خدمات مرتبط با هسته اي

همچنين در بخش تحريم‌ها 10 بند ديگر آمده است که الزامات لغو تحريم‌ها را توضيح مي‌دهد که از جمله آنها مي‌توان به اين موارد اشاره کرد:

تهيه فهرست کاملي از تحريم‌ها و اقدامات محدوديت ساز مرتبط با هسته‌اي توسط اتحاديه اروپا و آمريکا

بي اثر کردن قوانين ايالتي يا محلي آمريکا که مانع از لغو تحريم‌هاي مشخص شده بشود

لزوم مشارکت اتحاديه اروپا، کشورهاي گروه 1+5  و شرکاي بين المللي ايران با اين کشور در پروژه‌هاي مشارکت بين المللي در زمينه فناوري هسته‌اي صلح آميز مانند نيروگاه هسته اي، راکتورهاي تحقيقاتي، توليد سوخت، تحقيق و توسعه با همکاري فني آژانس

آمريکا و اتحاديه اروپا از بازگرداندن مجدد تحريم‌هايي که اجراي آن‌ها را لغو کرده منع مي‌شوند.

هيچ گونه تحريم جديد هسته‌اي در شوراي امنيت يا اتحاديه اروپا وجود نخواهد داشت.

چنانچه در هر زماني پس از روز اجراي توافق ايران معتقد باشد که تحريم‌ها يا اقدامات محدوديت ساز مرتبط با هسته‌اي به طور کامل لغو نشده، با کشور مربوطه وارد مشورت شده و چنانچه موضوع حل نشود، کميسيون مشترک در اين زمينه تصميم گيري مي‌کند.

سرنوشت تحريم‌هاي اعمال شده عليه ايران

اما سوال مهم اينجاست که همزمان با اقدامات ايران چه اتفاقي براي تحريم‌هاي طرف مقابل مي‌افتد؟ در متن برجام ۴ مقطع زماني براي اجراي تعهدات طرفين آورده شده که مي‌شود گفت همزماني را ايجاد کرده است. اولين مقطع روز توافق که حداکثر ۹۰ روز پس از صدور قطعنامه جديد شوراي امنيت است. اقدامات طرفين در اين مقطع بيشتر براي مهيا شدن براي رسيدن مقطع بعدي يعني روز اجراست. در اين مقطع ايران اعلام مي‌کند موقتاً پروتکل الحاقي را مي‌پذيرد. اتحاديه اروپا هم قانوني را تصويب مي‌کند که در خاتمه دادن به تحريم‌هاي مالي و اقتصادي کمک خواهد کرد. آمريکا هم معافيت‌هايي را براي توقف اجرا در نظر مي‌گيرد. روز اجرا مقطع زماني بعدي است که آژانس بايد تعيين کند ايران تعهدات خود را عملي کرده‌است. در اين مقطع زماني ايران تقريباً همه تعهدات خود را اجرا کرده است و در عوض اتحاديه اروپا بخشي از تحريم‌هاي گفته شده مانند نقل و انتقالات مالي يا واردات نفت و گاز از ايران را لغو يا تعليق مي‌کند. آمريکا هم اجراي برخي تحريم‌هاي هسته‌اي را متوقف مي‌کند که به حوزه‌هاي مالي يا خودرو برمي‌گردد. همچنين مجوزهايي را براي فروش هواپيما به ايران صادر مي‌کند. در اين مقطع شوراي امنيت مقررات قطعنامه‌هاي تحريمي سابق را لغو مي‌کند، اگر چه امکان بازگشت پذيري آن‌ها را محفوظ نگه مي‌دارد. همچنين محدوديت‌هاي موسوم به اشاعه همچنان اعمال خواهد شد.

مقطع زماني بعدي روز انتقالي است، روز انتقالي يکي از ۲ زمان زير است که زودتر فرا برسد؛ ۸ سال پس از روز توافق،

روز اعلام بسته شدن پرونده ايران در آژانس.

اقدامات همزمان در روز انتقالي

ايران در روز انتقالي بايد به سمت تصويب پروتکل برود. اتحاديه اروپا هم بخش ديگري از تحريم‌ها را لغو يا تعليق مي‌کند که پيام رساني مالي از جمله آن‌هاست. آمريکا هم بايد به سمت تصويب قراين در جهت لغو تحريم‌ها برود.

 

مقطع زماني چهارم

مقطع چهارم روز خاتمه قطعنامه شوراي امنيت است. اين روز ۱۰ سال پس از زمان روز توافق خواهد بود. در اين زمان پرونده ايران از شوراي امنيت خارج شده و اتحاديه اروپا هم تحريم‌هاي خود را عليه ايران لغو مي‌کند. بنابراين سازوکار بر داشتن تحريم‌ها به يکي از ۳ شکل است. اول لغو؛ مثل دسته‌اي از تحريم‌هاي شوراي امنيت يا اتحاديه اروپا که بسته برگشت‌پذيرند. دوم تعليق؛ مثل دسته ديگري از تحريم‌هاي اتحاديه اروپا که تا زمان لغو کامل معلق مي‌شوند. سوم توقف اجراست؛ که آمريکا آن‌ها را نه لغو مي‌کند و نه تعليق که قانون آن برجاست و فقط اجراي آن در عمل متوقف مي‌ماند.

آيا دو طرف همزمان به تعهدات خود عمل مي‌کنند؟

اين موضوع در متن جمع بندي به صراحت نيامده، اما در بندهاي 21 و 18 و 19 برجام که تاييد آژانس در مورد اقدامات ايران به عنوان شرط لغو يا تعليق تحريم‌ها است، مي‌شود نتيجه گرفت که ابتدا ايران بايد به تعهدات خود عمل کند.

وزن تعهدات طرفين چطور خواهد بود؟

در مرحله‌اي که ايران تعهدات 9گانه خود را در بعد فني اجرا مي‌کند (تقريبا همه تعهدات هسته‌اي ايران) اتحاديه اروپا، آمريکا و شوراي امنيت اين کارها را مي‌کنند؛ اتحاديه اروپا نام برخي اشخاص را حذف مي‌کند آمريکا هم اعمال برخي تحريم‌ها را توقف مي‌کند و بخشي ديگر را تعليق مي‌کند. همچنين برخي نام‌ها و اشخاص را از فهرست تحريمي خارج مي‌کند. شوراي امنيت هم قطعنامه‌هاي پيشين را لغو مي‌کند، اما اين شرط را باقي مي‌گذارد که اگر تشخيص دهد ايران به ميزان قابل توجهي به تعهدات خود عمل نکرده قطعنامه قبلي، مجددا اعمال شود. همچنين برخي محدوديت‌ها در خصوص انتقال اقلام حساس اشاعه‌اي ادامه پيدا خواهد کرد. در مرحله بعدي (روز انتقالي) تنها تعهد ايران اقدام به تصويب پروتکل الحاقي خواهد بود. اما در اين مرحله هم هنوز همه تحريم‌ها لغو نشده است. از آنچه گفته شد مي‌توان نتيجه گرفت، اگر همه چيز طبق برجام جلو برود، در سال 1404 يا 1405 پرونده ايران از شوراي امنيت خارج شده و در آن سال اتحاديه اروپا همه تحريم‌هاي خود را عليه ايران لغو مي‌کند.

اگر يکي از طرفين تعهدات خود را رعايت نکند چه مي‌شود؟

اگر در خصوص تعهدات دو طرف اختلافي پيش بيايد، چه مي‌شود؟ متن برجام براي پاسخگويي به اين سوال، سازو کارهايي به اين شکل طراحي کرده است؛ در مورد تحريم‌ها کارگروهي فعال مي‌شود که اگر نتواند اختلافات پيش آمده را ظرف 30 روز رسيدگي کند، مسئله به کميسيون مشترک ارجاع مي‌شود اگر اين کميسيون نتواند ظرف يک ماه موضوع را حل و فصل کند طرف شاکي مي‌تواند اين اختلاف را مبناي توقف کلي يا جزئي تعهداتش قلمداد کند يا شوراي امنيت را در جريان بگذارد. در اين صورت شوراي امنيت بايد درباره قطعنامه‌اي درمورد تداوم لغو تحريم‌ها راي گيري کند اگر اين قطعنامه ظرف 30 روز تصويب نشد مفاد قطعنامه‌هاي سابق مجددا برخواهد گشت. ايران اعلام کرده اگر تحريم‌هاي سابق جزئي يا کلي دوباره اعمال بشود اين اقدام را زمينه‌اي براي توقف جزئي يا کلي تعهداتش خواهد دانست.

 

ضميمه اول برجام چه تعهدات و امتيازاتي را براي ايران تعيين کرده است؟

با انتشار متن فارسي سند جمع بندي مذاکرات هسته‌اي وين و ضمائم آن توسط وزارت خارجه، وضعيت تعهدات طرفين در توافق احتمالي هسته‌اي روشن تر شده است. ما نيز بنا داريم در سلسله گزارش هايي، مفاد متن برجام و ضمائم آن را تا حد امکان خلاصه کرده و به زبان ساده توضيح دهيم. در شماره ديروز مروري کلي بر متن اصلي برجام داشته و به صورت مختصر به خلاصه‌اي از تعهدات ايران، تعهدات طرف غربي، سرنوشت تحريم ‌هاي اعمال شده عليه ايران و بررسي چند سوال پيرامون اين مذاکرات پرداختيم، در اين گزارش نيز با تمرکز بر ضميمه اول برجام که به تشريح تعهدات ايران مربوط مي‌شود، محدوديت‌هاي وضع شده بر صنعت هسته‌اي را توضيح خواهيم داد.

آينده رآکتور اراک

همانطور که در متن برجام آمده رآکتور اراک بازطراحي خواهد شد. طبق بند 8 برجام خط قرمز و معيار اصلي اين بازطراحي (که از آن به عنوان مدرن کردن رآکتور نام برده شده) اين است که در اين مجموعه، پلوتونيم در سطح تسليحاتي توليد نشود. در بند 2 ضميمه اول برجام خصيصه اين بازطراحي اين گونه توضيح داده شده است: «طراحي به صورتي خواهد بود که توليد پلوتونيم در کمترين مقدار ممکن باشد و در شرايط نرمال پلوتونيم با خصوصيات مناسب ساخت سلاح اتمي توليد کند.» در اين بند همچنين آمده است که قدرت راکتور باز طراحي شده نبايد از20 مگاوات حرارتي تجاوز کند. همچنين ايران بايد تمام کانال‌هاي کالندرياي اراک را با بتن به گونه‌اي پر کند که براي کاربرد هسته‌اي غير قابل استفاده باشد و آژانس بتواند غير قابل استفاده بودن آن را راستي آزمايي کند. اين اتفاقات بايد در فاصله روز توافق (يعني نود روز پس از تاييد برجام توسط شوراي امنيت) تا روز اجرا (روز گزارش آژانس مبني بر راستي آزمايي اقدامات ايران) انجام گيرد. همچنين در طول مدت بازطراحي اراک آژانس بايد بر ساخت رآکتور جديد نظارت داشته باشد.

ظرفيت غني سازي

برنامه غني سازي اورانيوم در برجام داراي محدوديت‌هايي است که اين محدوديت‌ها در بند‌هاي 27 تا 31 ضميمه اول کاملاً و به طور مشخص تشريح شده است. اگر بخواهيم فهرستي از اين محدوديت‌ها ارائه کنيم بايد به اين موارد اشاره کرد؛

- ايران به مدت 10 سال ظرفيت غني سازي خود را در حد 5060 ماشين سانتريفيوژ IR-1 و در 30 زنجيره با چيدمان فعلي در واحد‌هاي در حال توليد سايت نطنز (FEP)حفظ خواهد کرد.

- ايران سطح غني سازي خود را به مدت 15 سال در حد 3.67 درصد حفظ خواهد کرد.

- ايران ماشين ‌هاي سانتريفيوژ و زيرساخت‌هاي ذيل را که با 5060 ماشين سانتريفيوژ IR-1 در تاسيسات نطنز مرتبط نمي‌باشند، از محل نصب شده خارج و در سالن Bسايت نطنز تحت نظارت پيوسته آژانس قرار خواهد داد.

- ايران به مدت 15 سال، ماشين سانتريفيوژ و يا زيرساخت ‌هاي مربوط به غني سازي، چه براي تحقيق و توسعۀ غني سازي اورانيوم و يا جدا سازي ايزوتوپ‌هاي پايدار را تنها در مکان‌هايي نصب خواهد کرد که در برجام مشخص شده است.

تحقيق و توسعه

حق تحقيق و توسعه درباره نسل‌هاي جديد سانتريفيوژها که از اهميت بسيار بالايي در مذاکرات برخوردار بود به صورت اجمالي در برجام و ضمائم آن به رسميت شناخته شده است. اين اهميت به قدري بود که حتي صالحي در گفتگوي ويژه خبري گفته بود طرف مقابل حاضر است همه امتيازات را بدهد اما حق تحقيق و توسعه را از ايران بگيرد. پذيرش اين بخش را مي‌توان يکي از مهم‌ترين دستاورد‌هاي اين متن دانست هرچند اين حق به شکل مطلق داده نشده و داراي محدوديت‌هايي است. اولين محدوديت و خط قرمز هرگونه تحقيق و توسعه‌اي از نظر بند 32 ضميمه اول برجام، اين است که تحقيق و توسعه براي جمع آوري اورانيوم غني شده نباشد. برخي ديگر از محدوديت‌هاي ذکر شده در بند‌هاي 3 تا 5 برجام و بند‌هاي 32 تا 43 ضميمه اول به شرح زير است؛

- ايران به مدت 10 سال و براساس برنامۀ تحقيق و توسعۀ خود، تست ماشين‌هاي سانتريفيوژ با استفاده از اورانيوم فقط شاملIR-4,IR-5,IR-6,IR-8 مي‌شود. تست مکانيکي بر روي تا دو ماشين از هر نوع، فقط بر روي IR-2m, IR-4,IR-5,IR-6,IR-6s,IR-7,IR-8 خواهد بود.

- ايران به منظور تکميل تحقيقات خود بر روي ماشين سانتريفيوژ IR-2m با استفاده از زنجيرۀ 164 ماشين در تاسيسات پايلوت نطنز را تا تاريخ 30 نوامبر 2015 و يا تا روز شروع اجراي برجام، (هر کدام ديرتر باشد)، ادامه خواهد داد و سپس ماشين ‌هاي سانتريفيوژ را از پايلوت نطنز خارج و در سالن B تحت نظارت پيوسته آژانس قرار خواهد داد.

- ايران به منظور تکميل تحقيقات خود بر روي ماشين سانتريفيوژ IR-4 با استفاده از زنجيرۀ 164 ماشين در تاسيسات پايلوت نطنز را تا تاريخ 30 نوامبر 2015 و يا تا روز شروع اجراي برجام، هر کدام ديرتر باشد، ادامه خواهد داد و سپس ماشين‌هاي سانتريفيوژ را از پايلوت نطنز خارج و در سالن B تحت نظارت پيوسته آژانس قرار خواهد داد.

- ايران به مدت 10 سال براساس رويه موجود، جريان گاز محصول و پسماند حاصل از زنجيره‌هاي IR-6 و IR-8 را با استفاده از لوله‌هاي جوشکاري شده،که به تاييد آژانس برسد، مخلوط مي­‌کند به گونه­‌اي که امکان برداشت محصول اورانيوم غني شده و رقيق شده را ميسر نسازد.

يکي ديگر از مهمترين محدوديت‌هاي حوزه تحقيق و توسعه تک ماشيني بودن سانتريفيوژ‌هاي مورد تحقيق است که ايران بايد به مدت 10 سال به انجام آزمايشات صرفا بر روي تک ماشين سانتريفيوژ بپردازد. پس از 8 سال و نيم يک چرخه 30 ماشيني به حوزه تحقيقات اضافه مي‌شود. گفتني است که ايران در حال حاضر (قبل از آغاز اجراي برجام) در حال تحقيق در زنجيره‌هاي 164 ماشيني است. به عنوان نمونه اين محدوديت در ضميمه اول در خصوص ماشين IR-8 به اين شکل توضيح داده شده است؛

«ايران، همزمان با شروع برجام، به انجام آزمايشات بر روي تک ماشين ‌هاي سانتريفيوژ IR-8 و زنجيره‌هاي مياني آن ادامه خواهد داد و از 1/5 سال مانده به سال دهم، آزمايشات بر روي زنجيرۀ 30 ماشين را شروع خواهد کرد. ايران اين آزمايشات را از تک ماشين به زنجيره‌هاي کوچک و سپس به زنجيره مياني با يک روال منظم جلو خواهد برد.»

تمام اين تحقيقات در 2 مرکز نطنز و رآکتور تحقيقاتي تهران انجام خواهد شد. بر اساس بند 40 ضميمه «ايران تمام تست‌هاي خود با اورانيوم بر روي ماشين‌هاي سانتريفيوژ را فقط در پايلوت نطنز انجام خواهد داد. [همچنين] ايران تمام آزمايشات مکانيکي بر روي ماشين‌هاي سانتريفيوژ خود را فقط در پايلوت نطنز و مرکز تحقيقات تهران انجام خواهد داد.»

براساس بند 3 برجام به جز اختيارات داده شده در پيوست يک (که فوقاً گفته شد) ايران در ساير فناوري‌هاي جداسازي ايزوتوپ براي غني سازي اورانيوم وارد نخواهد شد.

اقدامات در سايت غني سازي فردو

به موجب بند 44 ضميمه تأسيسات غني سازي فردو به مرکز تحقيقات هسته اي، فيزيک و تکنولوژي تبديل خواهد شد و ايران به مدت 15 سال در اين سايت فعاليت‌هاي غني سازي اورانيوم و تحقيق و توسعه مربوط به غني سازي اورانيوم نخواهد داشت و هيچ گونه مواد هسته‌اي نگهداري نخواهد کرد. همچنين ايران به مدت 15 سال تا 1044 ماشين سانتريفيوژ IR-1 در يکي از سالن‌هاي فردو نگهداري خواهد کرد. اين ماشين‌ها در قالب شش آبشار در يک بال در فردو باقي خواهد ماند. بنا بر برجام دو عدد از اين آبشارها به همراه زيرساخت‌هاي مربوطه بدون اورانيوم به چرخش ادامه خواهد داد اما چهار آبشار ديگر به همراه کليه زيرساخت‌هاي مربوطه به صورت ساکن باقي خواهند ماند. همچنين کليه سانتريفيوژ‌هاي ديگر و زيرساخت‌هاي مرتبط با غني سازي، جمع آوري و تحت نظارت مستمر آژانس به نحو مشخص شده در ضميمه انبار مي‌شود.

 

ذخاير اورانيوم ايران به چه شکلي ادامه حيات خواهد داشت؟

ايران در حال حاضر حدود 10 تن اورانيوم غني شده دارد که اين ميزان بر اساس برجام بايد به 300 کيلوگرم برسد. بند‌هاي 56 تا 63 محدوديت‌هاي ذخاير اورانيوم ايران را تشريح کرده است. بر اساس اين بندها؛

- ايران به مدت 15 سال ذخيره اورانيوم غني شده خود را تا حد 300 کيلوگرم گاز UF6 (يا معادل آن در ترکيب‌هاي شيميايي ديگر) با غناي تا 3/67 درصد نگاه خواهد داشت.

- تمام اين اورانيوم‌ها با غناي تا 3/67 درصد، يا به سطح غناي طبيعي رقيق خواهد شد و يا اينکه در بازار‌هاي بين­ المللي به فروش مي‌رسد.

- تمام اورانيوم‌هاي اکسيد شده به سوخت صفحه‌اي راکتور تهران تبديل خواهد شد و يا به فروش مي‌رسد.

- مجتمع‌هاي سوخت ساخت روسيه و يا داراي ليسانس از روسيه، براي راکتور‌هاي روسي در ايران مشمول 300 کيلوگرم محدوديت ذخاير نخواهد بود.

پذيرش و تصويب پروتکل الحاقي و کد اصلاحي 3.1

بر اساس بند 64 ضميمه اول، ايران اجراي موقت پروتکل الحاقي را بر طبق بند ب ماده 17 پروتکل الحاقي تا زمان اجراي قانوني آن به آژانس اعلام مي‌کند. همچنين ايران بايد پس از اجراي موقت پروتکل، تصويب آن را به صورت قانون پيگيري کند. همچنين ايران اجراي کامل کد اصلاحي 3.1 را به عنوان بخشي از ترتيبات فرعي موافقت نامه جامع پادمان‌هاي ايران (تا زماني که موافقت نامه پادمان‌ها اجرا مي‌شود) به آژانس اطلاع مي‌دهد.

حضور آژانس و مقوله دسترسي ها

مطابق بند 15 برجام ايران به آژانس اجازه خواهد داد که بر اجراي اقدامات ايران نظارت کند. اين اقدامات شامل تعهداتي از سوي ايران مي‌شود، از جمله؛

- حضور بلندمدت آژانس در ايران

- نظارت آژانس بر کنسانتره سنگ معدن اورانيوم توليدي توسط ايران در همه کارخانه‌هاي تغليظ سنگ معدن اورانيوم به مدت 25 سال

- نظارت و مراقبت در مورد روتورزها و بيلوز‌هاي سانتريفيوژ به مدت 20 سال

- استفاده از فناوري‌هاي مدرن تائيد شده و گواهي شده توسط آژانس از جمله دستگاه سنجش ميزان غني سازي به صورت مستقيم و مهر و موم‌هاي الکترونيک

- يک سازوکار قابل اتکا براي اطمينان از رفع سريع نگراني‌هاي آژانس در زمينه دسترسي به مدت 15 سال، به شرح مندرج در پيوست يک.

دسترسي و بازرسي از سايت‌هاي هسته‌اي ايران طي بند‌هاي 67 تا 75 ضميمه اول تشريح شده است. بر اين اساس ايران بايد زمينه استقرار 130 تا 150 بازرس آژانس را در ايران فراهم کند. علاوه بر تکاليف فوق که در متن اصلي برجام آمده، ضميمه نيز مهلت‌هاي 15 و 25 ساله براي برخي از تکاليف ايران در نظر گرفته است. برخي از اين محدوديت‌ها عبارت اند از؛

- ايران ترتيبات لازم را جهت حضور طولاني مدت آژانس شامل صدور ويزاي طولاني مدت به همراه تدارک فضاي کاري مناسب در سايت‌هاي هسته اي و با رويکرد مثبت، در مکان‌هاي نزديک سايت‌هاي هسته‌اي در ايران، براي بازرسان منتخب آژانس براي کار و نگهداري تجهيزات لازم، به عمل خواهد آورد. ايران در طي 9 ماه از تاريخ اجراي برجام، تعداد بازرسان منتخب را در محدوده 130 الي 150 عدد افزايش خواهد داد و به طور عمومي اجازه انتخاب بازرسان از کشورهايي که روابط ديپلماتيک با ايران دارند را، مطابق با قوانين و قواعد خود، خواهد داد.(براسا س اين بند يعني هيچ کدام از بازرسان نمي‌توانند مليت آمريکايي داشته باشند )

- براي 15 سال ايران به آژانس اجازه دسترسي منظم،شامل دسترسي روزانه هنگامي که توسط آژانس درخواست شد، به ساختمان‌هاي مرتبط در نطنز شامل همه بخش‌هاي موسسه‌هاي FEP و PFEPرا خواهد داد.

- براي 15 سال، تاسيسات غني سازي نطنز تنها محل براي همه فعاليت‌هاي غني سازي اورانيوم و فعاليت‌هاي مرتبط با غني سازي شامل تحقيق و توسعۀ تحت نظارت پادمان در ايران خواهد بود.

محدوديت‌هاي آژانس در حوزه دسترسي ها

البته درخواست‌هاي دسترسي از سوي آژانس مقيد به شروطي است که به صراحت در متن ضميمه آمده است. محدوديت‌هايي از قبيل «نيت خوب»، «در نظر داشتن حقوق حاکميتي ايران»، «اکتفا به حداقل ضروري»، «هماهنگ با رويه‌هاي بين­ المللي پادمان‌هاي معمول»، «عدم قصد مداخله در فعاليت‌هاي نظامي ايران يا ديگر فعاليت‌هاي مرتبط با امنيت ملي ايران و آژانس بايد هر احتياطي را براي صيانت از اسرار صنعتي، فناورانه و تجاري و ديگر اطلاعات محرمانه ايران به عمل آورد.»، «لزوم ارائه دلايل مکتوب از سوي آژانس» و «لزوم بررسي راه‌هاي پيشنهادي ايران به جاي دسترسي» مهمترين محدوديت‌هاي آژانس در ارائه درخواست دسترسي است.

حل اختلاف درخصوص مسئله دسترسي‌ها هم از جمله مسائلي است که در متن ضميمه از نظر دور نمانده است. بر اساس بند 74 اين سند؛

- اگر ايران و آژانس قادر نباشند به طريق رضايت بخش براي راستي آزمايي عدم وجود مواد يا فعاليت‌هاي هسته‌اي اعلام نشده يا فعاليت‌هاي مغاير با برجام، در مدت 14 روز از ارايه درخواست اوليه آژانس براي دسترسي، به توافق برسند، ايران با مشورت با اعضاي کميسيون مشترک، نگراني‌هاي آژانس را از طريق ابزار ضروري موافقت شده بين ايران و آژانس حل مي‌نمايد.

- در صورت وجود يک توافق، اعضاي کميسيون مشترک با اجماع و يا با راي 5 عضو از 8 عضو، بر روي روش ضروري براي حل نگراني آژانس مشورت خواهند داد. فرآيند مشورت و يا هر عمل ديگري به همراه آن، توسط اعضاي کميسيون مشترک نبايستي بيشتر از 7 روز به طول بينجامد و ايران اقدامات ضروري را در طي 3 روز اجرا خواهد کرد.

محدوديت‌هاي ايران در حوزه جداسازي ايزوتوپ‌هاي اورانيوم

ايران در حوزه جداسازي ايزوتوپي اورانيوم هم محدوديت‌هايي خواهد داشت که در انتهاي ضميمه اول به آن اشاره شده که از جمله آن مي‌توان به اين مورد اشاره کرد؛ «براي 10 سال، فعاليت‌هاي توليد يا تحقيق و توسعه جداسازي ايزوتوپي اورانيوم ايران منحصرا بر مبناي تکنولوژي سانتريفيوژ گازي خواهد بود. ايران براي آژانس اجازه دسترسي جهت راستي آزمايي انطباق فعاليت‌هاي تحقيق و توسعه و يا توليد جداسازي ايزوتوپي اورانيوم با اين ضميمه را خواهد داد.»

همچنين ايران در فعاليت‌هاي ذيل که مي‌تواند براي توسعه يک وسيله انفجاري هسته‌اي به‌کار گرفته شود، وارد نخواهد شد؛

- طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي و يا استفاده از مدل‌هاي کامپيوتري براي شبيه سازي وسايل انفجاري هسته اي.

- طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي و يا استفاده از چاشني‌هاي انفجاري چند نقطه که براي توسعه يک وسيله انفجاري هسته‌اي مناسب هستند مگر اينکه مقاصد غير هسته‌اي بودن آن توسط کميسيون مشترک تاييد شده باشد وموضوع پايش باشد.

- طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي و يا استفاده از سيستم‌هاي تشخيص انفجار (دوربين‌هاي Streak ، دوربين‌هاي سرعت بالا و يا دوربين ‌هاي Flash x-ray) مناسب براي توسعه تجهيزات انفجار هسته­‌اي مگر اينکه مقاصد غير هسته‌اي بودن آن توسط کميسيون مشترک تاييد شده باشد و موضوع پايش باشد.

- طراحي، توسعه، ساخت، دستيابي و يا استفاده از چشمه‌هاي نوتروني هدايت کننده انفجارات يا مواد خاص براي چشمه‌هاي نوتروني هدايت کننده انفجارات.

 

4 مرجع حل اختلاف ايران و 1 +5 چگونه عمل مي‌کنند؟

بررسي پيوست‌هاي سوم و چهارم برجام

صادقان/ با انتشار متن فارسي سند جمع بندي مذاکرات هسته‌اي و پيوست هاي آن توسط وزارت خارجه، وضعيت تعهدات طرفين در توافق احتمالي هسته‌اي روشن‌تر شده است. ما نيز بنا داريم در سلسله گزارش هايي، مفاد متن برجام و ضمائم آن را تا حد امکان خلاصه کرده و به زبان ساده توضيح دهيم. در 2 شماره گذشته تعهدات طرفين توافق هسته‌اي را با تمرکز بر ضميمه اول برجام (که به تعهدات ايران مي‌پرداخت) مرور کرديم.

در اين گزارش به بررسي پيوست هاي سوم و چهارم برجام مي‌پردازيم. اين پيوست ها به نحوه رفع اختلافات اجرايي برجام و همچنين تکاليف آژانس و 1+5 در همکاري هسته‌اي با ايران مربوط مي‌شود.

بروز اختلاف بين ايران، آژانس و 1+5 در طول اجراي توافق هسته اي، آن قدر محتمل بوده که يک ضميمه به طور کامل و بخش هايي از متن اصلي برجام به اين موضوع و نحوه حل وفصل اختلافات اختصاص داده شده است. در مجموع مي‌توان گفت برجام و پيوست هاي آن 4 مرجع را به عنوان نهادهاي حل کننده اختلافات تعيين کرده که اين نهادها زيرنظر مرجعي به نام کميسيون مشترک و به نحوي که در ادامه تشريح خواهد شد، فعاليت مي‌کنند. شوراي امنيت، کميسيون مشترک، کارگروه حل اختلاف رفع تحريم ها و هيئت وزيران طرفين برجام نهادهايي هستند که براي حل و فصل اختلافات تعيين شده اند.

کميسيون مشترک؛ اصلي‌ترين داور با کارکردهايي متنوع

ضميمه چهارم برجام به معرفي کميسيون مشترک و تشريح وظايف اين مرجع مي‌پردازد. اين کميسيون از نمايندگان 1+5 و نمايندگان ايران و اتحاديه اروپا تشکيل شده است. نماينده اتحاديه اروپا دبير کميسيون بوده و برخي امور اجرايي را بر عهده خواهد داشت. باتوجه به بررسي متن برجام و پيوست‌هاي آن، مجموعاً مي‌توان 4 نقش و کارکرد مختلف براي اين کميسيون تعريف کرد. داوري اختلافات، نظارت استصوابي بر برخي اقدامات مربوط به ايران، نظارت اطلاعي و در نهايت برخي حمايت‌ها از ايران، 4 کارکرد متنوع اين مرجع است.

داوري اختلافات توسط کميسيون مشترک

در بندهاي 36 و 37 برجام در خصوص نقش کميسيون در داوري اختلافات آمده است: «چنانچه ايران معتقد باشد که هر يک يا کليه گروه 1+5 تعهدات خود را رعايت ننموده اند، ايران مي‌تواند موضوع را به منظور حل وفصل به کميسيون مشترک ارجاع نمايد؛ به همين ترتيب، چنانچه هر يک از اعضاي گروه 1+5 معتقد باشد که ايران تعهدات خود را رعايت نکرده است، مي‌تواند اقدام مشابه را به عمل آورد. اين کميسيون 15 روز زمان خواهد داشت تا موضوع را فيصله دهد، مگر اينکه اين زمان با اجماع تمديد شود.»

ورود هيئت وزيران

در فرض فوق «اگر پس از نظر کميسيون يکي از اعضا معتقد باشد که اختلاف فيصله نيافته، مي‌تواند موضوع را به وزيران امور خارجه ارجاع دهد. وزيران 15 روز وقت خواهند داشت تا موضوع را فيصله دهند، مگر اينکه اين زمان با اجماع تمديد شود. پس از بررسي موضوع در سطح وزيران، عضو شاکي مي‌تواند درخواست نمايد که موضوع توسط يک هيات مشورتي که متشکل از سه عضو خواهد بود (2 نفر از جانب دو طرف درگير و يک نفر مستقل) بررسي شود. هيات مشورتي مي‌بايست نظريه غير الزام آوري را در خصوص موضوع پايبندي ظرف 15 روز ارائه نمايد. چنانچه، متعاقب اين فرآيند 30 روزه موضوع فيصله نيابد، کميسيون مشترک در کمتر از 5 روز نظريه هيات مشورتي را با هدف فيصله موضوع بررسي خواهد کرد. چنانچه موضوع کماکان به نحو مورد رضايت طرف شاکي فيصله نيافته باشد، و چنانچه طرف شاکي معتقد باشد که موضوع، مصداق «عدم پايبندي اساسي» مي‌باشد، آنگاه مي‌تواند موضوع فيصله نيافته را به عنوان مبناي توقف کلي و يا جزئي اجراي تعهداتش وفق برجام قلمداد کرده و به شوراي امنيت سازمان ملل متحد ابلاغ نمايد که معتقد است موضوع مصداق «عدم پايبندي اساسي» به شمار مي‌آيد.»

نقش شوراي امنيت در حل اختلافات

اگر عضو شاکي همچنان معتقد باشد اختلاف باقي بوده و طرف مقابل تعهدات خود را نقض کرده و اختلاف مسير گفته شده را طي کند و به شوراي امنيت برود، شوراي امنيت موظف است اختلاف را بررسي کند و «در خصوص قطعنامه‌اي براي تداوم لغو تحريم ها راي گيري نمايد. چنانچه اين قطعنامه ظرف 30 روز به تصويب نرسد (يعني ادامه لغو تحريم ها راي نياورد) مفاد قطعنامه هاي سابق شوراي امنيت مجدداً اعمال خواهند شد[يعني ايران مجددا تحريم مي‌شود]... ايران بيان داشته است که چنانچه تحريم ها جزئي يا کلي مجدداً اعمال شوند، ايران اين امر را به منزله زمينه‌اي براي توقف کلي يا جزئي تعهدات خود وفق اين برجام قلمداد خواهد نمود.»

نظارت هاي استصوابي کميسيون

برخي بندهاي ضميمه چهارم تعدادي از برنامه‌هاي آتي برجام را به تصويب کميسيون مشترک منوط کرده است.

از آنجا که اين وظيفه با عباراتي مانند «مرور و تصويب» ذکر شده، مي‌توان از عبارت نظارت استصوابي براي اين کارکردهاي کميسيون استفاده کرد.

از جمله مهمترين نظارت هاي استصوابي که برجام و ضمائم آن براي کميسيون قائل شده مي‌توان به اين موارد اشاره کرد؛

- مرور و تصويب طرح نهايي بازطراحي رآکتور اراک از جمله تأييد سوخت رآکتور بازطراحي شده

- مرور و تصويب طرح هاي ارائه شده توسط ايران براي آغاز تحقيق و توسعه بر روي سوخت رآکتور تحقيقاتي تهران بر مبناي فلز اورانيوم

- مرور و تصميم گيري در خصوص خريدهاي ايران در حوزه هسته اي

- تأييد هر پروژه تحقيقاتي از سوي ايران که به مرحله تست مکانيکي رسيده باشد.

- براي 15 سال، ايران فقط با موافقت کميسيون مشترک وارد صادرات هرگونه تکنولوژي و تجهيزات غني سازي و يا مرتبط با غني سازي با هر کشور ديگر يا با هر نهاد خارجي در زمينه فعاليت هاي غني سازي و يا مرتبط با غني سازي شامل فعاليت هاي تحقيق و توسعه خواهد شد.

(ر.ک بند 74 پيوست اول)

نظارت هاي اطلاعي کميسيون مشترک

ايران در برخي از حوزه ها تنها مکلف به ارائه اطلاعات به کميسيون مشترک بوده و نيازي به تبعيت از تصميمات اين کميسيون نيست. بر اساس پيوست چهارم برجام برخي از مهمترين نظارت  هاي اطلاعي کميسيون را مي‌توان در موارد زير خلاصه کرد؛

- دريافت پيش هنگام اطلاعات در مورد پروژه هاي خاص که در فردو اجرا خواهند شد. (در واقع کميسيون در جريان اطلاعات تغييراتي که قرار است در فردو انجام بگيرد قرار مي‌گيرد بدون اين که نسبت به تصويب اين پروژه ها حق اظهارنظري داشته باشد.)

- دريافت اطلاعات در مورد چارچوب اوليه توليد ايزوتوپ پايدار در فردو

- مرور و رايزني براي پرداختن به موضوعات ناشي از اجراي لغو تحريم ها

- ارائه برخي مشورت ها و توصيه ها که در بندهاي متعددي از پيوست چهارم مورد اشاره قرار گرفته است.

کميسيون موظف به چه حمايت هايي از ايران است؟

از سويي ديگر کميسيون مشترک در موارد متعددي مکلف به حمايت از ايران است. به عنوان نمونه اين کميسيون بايد ايران را در احراز استانداردهاي کيفي بين المللي براي سوخت هسته‌اي کمک کند. همچنين حمايت از پروژه هاي همکاري ايران با آژانس، ارائه مشورت به ايران در مواردي که ايران تقاضا کند (به عنوان نمونه ر.ک به موارد مختلف مندرج در بند 2 پيوست چهارم) و مواردي از اين دست.

نحوه رأي گيري و جلسات کميسيون مشترک

از مجموع مفاد برجام و پيوست ها بر مي‌آيد که کميسيون به جز يک مورد بايد در تمام موارد با اجماع رأي گيري کند. تنها مورد استثنا که تصميمات کميسيون با 5 رأي از 8 رأي لازم الاجراست، موردي است که کميسيون وظيفه داوري در خصوص مقوله دسترسي ها را بر عهده دارد. همين يک مورد استثنا مي‌تواند بسيار مهم باشد. بر اساس بند 74 پيوست اول اگر آژانس درخواست دسترسي به مکان مشکوکي را بدهد (پس از طي تمام مراحل لازم و با توجه به تمام محدوديت‌هايي که در اين زمينه دارد) و ايران چنين اجازه‌اي را ندهد و در نهايت اختلاف حل و فصل نشود، موضوع در کميسيون مشترک طرح مي‌شود که در اين مورد کميسيون تنها با 5 رأي نظر خود را صادر مي‌کند. در بند گفته شده اينگونه آمده است؛

«اگر ايران و آژانس قادر نباشند به طريق رضايت بخش براي راستي آزمايي عدم وجود مواد يا فعاليت هاي هسته‌اي اعلام نشده يا فعاليت هاي مغاير با برجام در مکان هاي مشخص شده، در مدت 14 روز از ارايه درخواست اوليه آژانس براي دسترسي به توافق برسند، ايران با مشورت با اعضاي کميسيون مشترک، نگراني هاي آژانس را از طريق ابزار ضروري موافقت شده بين ايران و آژانس حل مي‌نمايد. در صورت وجود يک توافق، اعضاي کميسيون مشترک با اجماع و يا با رأي 5 عضو از 8 عضو، بر روي روش ضروري براي حل نگراني آژانس مشورت خواهند داد. فرآيند مشورت و يا هر عمل ديگري به همراه آن، توسط اعضاي کميسيون مشترک نبايستي بيشتر از 7 روز به طول بينجامد و ايران اقدامات ضروري را در طي 3 روز اجرا خواهد کرد.»

همچنين براي تشکيل جلسات و رسميت کميسيون حضور همه اعضا ضروري نيست. کميسيون هر 6 ماه يک بار جلسه دارد مگر آن که يکي از اعضا جلسه فوري را تقاضا کند. اگر يکي از اعضا بخواهد از رأي يکي ديگر از اعضا در خصوص يک تصميم خاص اطلاع پيدا کند، دبير کميسيون مکلف است اين اطلاعات را در اختيار او قرار دهد. جلسات کميسيون تنها در وين، نيويورک و ژنو قابل برگزاري است.

کارگروه اجراي لغو تحريم‌ها چه جايگاهي دارد؟

در بند هفتم ضميمه چهارم آمده است: «کميسيون مشترک مسئوليت هاي خود براي مرور و رايزني در خصوص موضوعات مربوط به اجراي لغو تحريم ها به نحو مشخص شده در اين برجام را با کمک يک کارگروه لغو تحريم‌ها ايفا خواهد نمود.» اعضاي کميسيون مشترک در اين کارگروه شرکت و نماينده عالي اتحاديه اروپايي به عنوان هماهنگ کننده اين کارگروه انجام وظيفه خواهد کرد. فلسفه اصلي اين کارگروه اين است که اگر ايران معتقد بود لغو تحريم ها به درستي عملياتي نشده، بتواند به اين کارگروه شکايت کند. در اين مورد کارگروه 30 روز فرصت دارد موضوع را از طريق رايزني حل وفصل کند، در غير اين صورت هر عضو برجام مي‌تواند آن را به کميسيون مشترک ارجاع نمايد. طبيعتاً پس از ارجاع به کميسيون مشترک روال گفته شده در بندهاي 36 و 37 برجام طي مي‌شود.

لزوم همکاري آژانس و 1+5 با ايران در زمينه‌هاي فني

اين که آژانس و 1+5 مجبور باشند در موارد متعددي با ايران همکاري هسته‌اي داشته باشند، امتياز خوبي است که در پيوست سوم برجام گنجانده شده است. اين همکاري ها طيف وسيعي خواهد داشت و در موارد متعددي فهرست شده است. به عنوان نمونه مي‌توان به همکاري در موارد زير اشاره کرد؛

- پروژه مدرن سازي اراک

- راکتورها، سوخت ها و فناوري ها، تأسيسات و فرآيندهاي مربوطه

- تأمين تجهيزات و سيستم هاي کنترل منحصر به فرد پيشرفته، براي راکتورهاي تحقيقاتي و قدرت

- تأمين تجهيزات اصلي مدار اول و دوم و همچنين قلب راکتورهاي قدرت و تحقيقاتي

- ايمني و امنيت هسته‌اي به عنوان نمونه کمک به ايجاد يک مرکز ايمني هسته‌اي در ايران

- پزشکي هسته‌اي و راديو ايزوتوپ ها، تکنولوژي ها، تأسيسات و فرآيندهاي مربوطه

- ايجاد تسهيلات جهت دستيابي ايران به يک شتاب دهنده جديد و تجهيزات راديودارويي مربوط براي توليد راديو ايزوتوپ هاي پزشکي

- ساخت آب شيرين کن هاي هسته‌اي و زيربناهاي مربوطه در ايران

- توسعه تکنولوژي ليزري براي کاربردهاي پزشکي به عنوان مثال براي جراحي چشم

 

طرفين در 5 مقطع زماني برجام چه تعهداتي دارند؟

 با انتشار متن فارسي سند جمع بندي مذاکرات هسته‌اي و پيوست هاي آن توسط وزارت خارجه، وضعيت تعهدات طرفين در توافق احتمالي هسته‌اي روشن‌تر شده است. ما نيز بنا داريم در سلسله گزارش هايي، مفاد متن برجام و ضمائم آن را تا حد امکان خلاصه کرده و به زبان ساده توضيح دهيم. در 3 روز گذشته به طور اجمالي در گزارش هايي به تعهدات طرفين توافق هسته‌اي و همچنين نحوه حل وفصل اختلافات پرداختيم. در اين گزارش نيز مقاطع مختلف توافق و اقدامات هر يک از طرفين در اين مقاطع زماني مورد بررسي قرار مي‌گيرد. توضيحات دقيق تر در جدول آمده است.

در مجموع برجام و پيوست پنجم، 5 مقطع زماني را براي توافق ذکر کرده اند. اين مقاطع عبارت اند از؛ روز نهايي شدن مذاکرات، روز تصويب، روز اجرا، روز انتقالي و روز خاتمه قطعنامه شوراي امنيت. ايران و 1+5 در هر مقطع زماني، تکاليف و وظايفي برعهده دارند. ابتدا اين مقاطع را توضيح مي‌دهيم و در ادامه با ارائه يک جدول تعهدات هر يک از طرفين را در مقاطع زماني مختلف بررسي مي‌کنيم.

روز نهايي شدن مذاکرات

منظور از روز نهايي شدن مذاکرات، روزي است که گفت وگوهاي هسته‌اي به جمع بندي رسيد. اين اتفاق در سه شنبه گذشته مورخ 23 تير 94 در وين رخ داد و جمع بندي گفت وگوها رسماً اعلام شد. مي‌توان گفت تا اينجا هيچ سند لازم الاجرايي از سوي طرفين تصويب نشده و هيچ تعهدي داده نشده است. در واقع ايران و 1+5 بايد در فاصله روز نهايي شدن تا روز تصويب برجام را در مجالس داخلي به تأييد برسانند.

قطعنامه شوراي امنيت در برجام

بنابر بند 2 اين پيوست بلافاصله پس از روز جمع بندي مذاکرات، شوراي امنيت بايد در قطعنامه‌اي برجام را تأييد کند. مشخصات اين قطعنامه در بند "ن" مقدمه برجام آمده است. بر اساس اين بند: «... اين قطعنامه تأکيد مي‌نمايد که انعقاد اين برجام نشانگر يک دگرگوني بنيادين در بررسي موضوع توسط شوراي امنيت بوده و تمايل شورا براي برقراري يک رابطه جديد با ايران را اعلام مي‌نمايد. اين قطعنامه شوراي امنيت، همچنين لغو تمامي مفاد وضع شده وفق قطعنامه هاي قبلي شوراي امنيت از روز اجرا، ايجاد برخي محدوديت هاي خاص و خاتمه بررسي موضوع هسته‌اي ايران توسط شوراي امنيت سازمان ملل 10 سال پس از روز توافق برجام را مقرر خواهد نمود.» همانگونه که در اين بند آمده است، اين قطعنامه محدوديت هايي بر برنامه هسته‌اي وارد مي‌کند. پيش نويس اين قطعنامه دوشنبه گذشته توسط آمريکا ارائه شد و روز بعد مورد تصويب شوراي امنيت قرار گرفت.

مکانيسم بازگشت تحريم ها

در پاراگراف 12 اين قطعنامه بندي گنجانده شد که سازوکار بازگشت تحريم ها را توضيح مي‌داد. اين بند که مبتني بر بند 36 و 37 برجام نگاشته شد، توضيح مي‌داد که در صورت کشيده شدن اختلاف ايران و 1+5 به شوراي امنيت، اين شورا ظرف 30 روز پس از دريافت ابلاغيه کشور شاکي مبني بر «عدم پايبندي اساسي» طرف مقابل، بايد «ادامه لغو تحريم هاي ايران» را به رأي بگذارد. بنابراين در اين حالت اگر آمريکا يا هريک از اعضاي دائم شوراي امنيت (يعني انگليس، فرانسه، چين يا روسيه) بخواهند تحريم‌ها عليه ايران بازگردد، مي‌توانند با استفاده از حق وتو، مانع تصويب قطعنامه گفته شده با مضمون ادامه لغو تحريم‌ها شده و موجب شوند که قطعنامه هاي پيشين و تحريم هاي مربوطه به صورت خودکار «از نيمه شب سي امين روز» به طور کامل احيا شوند. به اين ترتيب اگر يکي از اعضاي دائم شوراي امنيت بخواهد، مي‌تواند ظرف 65 روز، موجب بازگشت تحريم ها عليه ايران شود. البته ذکر اين نکته ضروري است که در برجام قيد شده که در اين صورت ايران اين موضوع را زمينه‌اي براي عدم پايبندي به برجام تلقي خواهد کرد.

روز تصويب توافق چه روزي است؟

هر کدام از دو اتفاق گفته شده در بند 6 پيوست 5 برجام زودتر رخ دهد، روز تصويب فرارسيده است؛ يا90 روز پس از قطعنامه شوراي امنيت يا تاريخي زودتر از طريق موافقت ايران و 1+5.

روز اجراي توافق

تاريخ دقيقي که به آن روز اجرا گفته شود در برجام وجود ندارد. مطابق بند 14 پيوست 5، وقتي ايران تعهدات خود را انجام داد و آژانس آنها را راستي آزمايي کرد، روز اجرا آغاز خواهد شد. در اين بند آمده است: «روز اجرا، متعاقب اجراي اقدامات مرتبط هسته‌اي ايران مندرج در بند 15 و به نحو راستي آزمايي شده توسط آژانس و همزمان با اتخاذ اقدامات مندرج در بندهاي 16 و 17 توسط گروه 1+5 و وقوع اقدامات مندرج در بند 18 در سطح سازمان ملل متحد طبق قطعنامه شوراي امنيت سازمان ملل متحد خواهد بود.» منظور جملات فوق از اقدامات مرتبط هسته‌اي ايران، تعهدات 11 گانه‌اي است که ايران بايد در حوزه‌هاي مهمي چون سطح و ظرفيت غني سازي، اراک، فردو، ذخائر اورانيوم و ... انجام دهد. همچنين اين بند از پيوست 5 ابهامي را به وجود آورده و آن اين که به صورت دقيق مشخص نشده آيا ابتدا ايران اقداماتش را انجام خواهد داد و بعد آمريکا و اروپا تعهدات خود را در حوزه لغو تحريم‌ها انجام مي‌دهند، يا اقدامات طرفين همزمان است؟ اين ابهام از آنجا ناشي مي‌شود که اولاً تاريخ اجراي دقيق اقدامات طرف مقابل معلوم نيست و ثانياً در اين بند از کلمات متناقضي چون "متعاقب" و "همزمان" براي تعريف روز اجرا استفاده شده است.

روز انتقالي

«روز انتقالي» نيز مانند روز اجرا تاريخ دقيقي ندارد، بلکه هر کدام از اين اتفاقات زودتر رخ دهد، همان روز، روز انتقالي تلقي مي‌شود؛ گذشت 8 سال از تاريخ «روز تصويب» يا گزارش دبيرکل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي مبني بر اينکه آژانس به «نتيجه گيري گسترده تر» رسيده است که کليه مواد هسته‌اي در ايران در فعاليت‌هاي صلح آميز قرار دارند.

روز خاتمه قطعنامه شوراي امنيت

بر اساس بندهاي 23 و 24 پيوست 5 روز خاتمه روزي است که مفاد و تدابير تحميل شده در قطعنامه شوراي امنيت خاتمه خواهد يافت و شوراي امنيت ديگر به موضوع برنامه هسته‌اي ايران رسيدگي نخواهد کرد. بر اين اساس مي‌توان گفت، ايران در تاريخ روز خاتمه به طور کامل از ذيل فصل هفتم منشور سازمان ملل خارج خواهد شد. البته همان طور که در بند 24 آمده اين امر منوط به اين است که برجام به طور کامل اجرا شود و تحريم‌هاي شوراي امنيت طي سال‌هاي اجراي برجام عليه ايران بازنگردد.(روزنامه خراسان - امید ادیب)

 

 

*************************

 

سخنگوي‌کميسيون امنيت ملي مجلس به نقل ازعراقچي

مکانيزم بازرسي ها به تأييد مقامات نظامي و امنيتي کشور رسيده است

عراقچي: برجام سند محرمانه اي ندارد

سيد عباس عراقچي و مجيد تخت روانچي معاونان وزير امور خارجه در نشست کميسيون امنيت ملي و سياست خارجي مجلس از روند بازرسي ها و دسترسي ها و نيز هيات هاي اروپايي گفتند که در نوبت سفر به تهران هستند. به گزارش فارس نوذر شفيعي سخنگوي کميسيون امنيت ملي گفت: عراقچي عنوان کرد که درباره بازرسي ها و دسترسي‌ها بايد به اين نکته اشاره کرد که قرار بود ما هيچ بازرسي ها و يا دسترسي غيرمتعارف را نپذيريم، اکنون اين نيت حاصل شده است، مکانيزم پيچيده و البته مديريت‌شده‌اي براي بازرسي‌ها و دسترسي‌ها تعبيه شده است که به هيچ وجه مصالح نظامي و امنيتي جمهوري اسلامي ايران را تحت تأثير قرار نخواهد داد، اين مکانيزم با مشورت با مقامات نظامي و امنيتي کشور انتخاب شده و آنها اين مکانيزم را تأييد کرده‌اند.به گزارش ايرنا، در اين جلسه که ديروز عصر برگزار شد،عراقچي با تمرکز بر مباحث هسته اي و برجام به بعضي از مفاد برجام و تبعات آن اشاره کرد و در مورد تحريم ها گفت: بعد از طي شدن مراحل قانوني برجام در کشورهاي ذيربط نوبت به روز انجام توافق مي رسد. در اين روز طرف ها اقدامات خود را انجام خواهند داد.وي ادامه داد: البته بايد توجه داشت که اقدامات دو طرف به لحاظ فني نمي تواند همزمان انجام شود به عنوان مثال اقداماتي که ما بايد انجام دهيم به زمان زيادي نياز دارد اما لغو يا توقف و يا تعليق تحريم ها را فورا مي شود انجام داد.عراقچي با طرح اين سوال که چگونه مي توان اين دو اقدام را همزمان کرد؟ توضيح داد: در روز توافق، اتحاديه اروپا و آمريکا تعهدات خود را براي لغو و يا تعليق و يا توقيف آماده خواهند کرد اما اين تعهد بعد از اجرايي شدن تعهدات ايران انجام خواهد شد. اين فرمول توافق وين براي متناظر بودن اقدامات طرفين است.
وي در مورد موضوع بازرسي ها و دسترسي گفت: قرار بود ما هيچ بازرسي يا دسترسي غيرمتعارف را نپذيريم که اکنون اين نيت حاصل شده است. مکانيزم پيچيده و البته مديريت شده اي براي بازرسي ها و دسترسي ها تدوين شده است که به هيچ وجه مصالح نظامي و امنيتي جمهوري اسلامي ايران را تحت تاثير قرار نخواهد داد. اين مکانيزم با مشورت مقامات نظامي و امنيتي کشور انتخاب شده و آن ها اين مکانيزم را تاييد کردند.عراقچي در مورد بازگشت پذيري تحريم ها طبق ماده 12 قطعنامه 2231 گفت: در اين رابطه بايد 4 مرحله طي شود تا چنين اتفاقي رخ دهد که مراحل آن به ترتيب تشکيل کميسيون مشترک، اجلاس وزراي خارجه، اجلاس شوراي مشورتي و جلسه شوراي امنيت است. بنابراين با اين فرض که اين مراحل طي شود بازگشت پذيري براي همه اعضا از جمله ايران اتفاق مي افتد. در صورت بازگشت تحريم ها ايران هم همکاري هاي خود را با آژانس قطع خواهد کرد و فعاليت هاي هسته اي را با سرعت بالا از سر خواهد گرفت.در ادامه اين جلسه مجيد تخت روانچي در ارائه گزارشي از سفر هيات تجاري و اقتصادي آلمان به کشورمان، اين هيات را بزرگترين هيات تجاري و اقتصادي آلمان در طي سال هاي اخير دانست و گفت که اهداف اين سفر ارزيابي زمينه هاي همکاري اقتصادي و تجاري با ايران است.وي گفت: در سيستم حکومتي آلمان وزير اقتصاد از جايگاه برجسته اي و حتي بالاتر از وزير امور خارجه قرار دارد که علت آن جايگاه اقتصاد در کشور آلمان است. وي همچنين با بيان اينکه بعد از اين سفر قرار است مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا، وزراي خارجه فرانسه و ايتاليا، رييس جمهور اتريش و ... به ايران بيايند تاکيد کرد که هيچ کدام از اين ديدارها به معناي کم رنگ شدن جمهوري اسلامي با دوستان و شرکاي قديمي خود نخواهد بود.

برجام سند محرمانه اي ندارد

عضو تيم مذاکره کننده هسته اي با اشاره به انعقاد قراردادي ميان صالحي و آمانو با عنوان نقشه راه همکاري، گفت: اين تفاهم و اسناد مربوط به آن بين ايران و آژانس محرمانه است و براساس قوانين بين المللي آژانس وظيفه حفاظت از اين اسناد را دارد از اين رو در اينجا اعلام مي کنم در برجام و ضمايم آن هيچ سند محرمانه اي وجود ندارد.

 

صالحی در گفت‌وگوی ویژه خبری:

آنچه با آمانو امضا کردم محرمانه نیست/ در صورت خلف وعده ۴ آبشار فردو فعال می‌شوند

رئیس سازمان انرژی اتمی با بیان اینکه بنده در وین یک تفاهم‌نامه مجددی را با آقای آمانو در خصوص فعالیت‌های گذشته و حال ایران امضا کردیم، گفت: اصل چیزی که امضا کردیم، محرمانه نیست.

 

صادقان/به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، علی اکبر صالحی با حضور در برنامه گفتگوی ویژه خبری یکشنبه شب شبکه دو سیما با موضوع" ابعاد فنی برجام" گفت: همواره اعلام کردیم به تفاهم بدست آمده در لوزان پایبندیم بنابراین در جلسات وین روی مواضع خود پافشاری کردیم و نپذیرفتیم در مواردی که آنها مدنظرشان بود عقب نشینی کنیم.
وی در ابتدای سخنان خود درباره وضع جسمانی اش گفت : شرایط جسمی ام بسیار خوب است و خدا را شکر که توانستم در آخرین جلسات مذاکرات هم شرکت کنم و با نتیجه خوب به کشور بازگردیم.
وی در پاسخ به این پرسش که آیا مسئله فنی حل نشده ای بود که هفته های آخر به مذاکرات پیوستید؟ ادامه داد : آقای ظریف به آقای روحانی گفت که من حتماً باید در مذاکرات حضور یابم که به رغم نامساعد بودن شرایط جسمانی ام در آن زمان اما بنا به دستور آقای روحانی در مذاکرات حضور یافتم و این لطف الهی بود که خیلی مشکل جسمانی نداشتم و توانستم در مذاکرات شرکت کنم و نتیجه مورد نظر را هم گرفتیم.

 مشکلات فنی مذاکرات در دور آخر

صالحی درباره مشکلات فنی مذاکرات در دور آخر افزود: آنچه که در لوزان سوئیس در محورهای فنی به تفاهم رسیدیم پس از آن دبه کردند و به رغم آنکه در بسیاری از موارد تفاهم کرده بودیم آنها خواستار بازنگری جدی در آن بودند.وی با اشاره به خطوط قرمز ایران گفت : حتی موارد بهتری هم بدست آوردیم و ابهامات از بین رفت مانند موضوع ساخت سوخت و بحث اینکه 300 کیلو اورانیوم نباید بیشتر ذخیره کنیم که مبهم بود زیرا ما در اصفهان همواره در لوله های مربوط به یکی از فرآیندها، مقدار زیادی اورانیوم داریم، آنها را باید چه کنیم لذا این ابهام رفع شد و مواردی که برای ساخت سوخت به کار گرفته می شود از این 300 کیلو مستثنی می شود.
صالحی گفت: تست سوخت جدید تحت عنوان پی آی ئی (PIE) یعنی تست سوخت در معرض تشعشع که این را هم جا انداختیم زیرا برای استفاده از این فرایند نیاز به تجهیزاتی داریم که آنها موافق نبودند اما با استدلال هایی که شد پذیرفتند که ما این تجهیزات را داشته باشیم.
وی افزود: موردی که آنها خیلی اصرار کردند و مختصری نظر آنها را پذیرفتیم درخصوص تست مکانیکی بود. در لوزان وقتی درباره سانتریفیوژها صحبت کردیم منظور سانتریفیوژهایی بود که برای غنی سازی اورانیوم بود در صورتی که ما انواع سانتریفیوژها را می توانیم داشته باشیم تا زمانی که اورانیوم تزریق نکرده باشیم آن سانتریفیوژ برای اورانیوم نیست و ممکن است برای موارد دیگر مانند ایزوتوپ های پایدار باشد.
رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: بنابراین تفاهم لوزان بر سر جای خود ماند و خواسته های آنها به جز مورد فوق الذکر تأمین نشد.
صالحی درباره قرارداد ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی افزود: زمانی که کار پرونده ساختگی ایران در سال 2002 آغاز شد بخش عمده ای از ادعاهای آنها روی اقدامات غیرصلح آمیز در بعد غنی سازی و از این دست بود و مطلبی که ما در پی کلاهک های هسته ای هستیم مطرح نبود و بیشتر بر روی فعالیت های هسته ای تمرکز داشتند.
وی افزود: در زمان دبیری آقای لاریجانی بر شورای عالی امنیت ملی از آژانس خواسته شد که همه سؤالات خود را درباره دغدغه ها و نگرانی ها و فعالیت های هسته ای ایران مطرح کنند . آنها 6 سؤال مطرح کردند که تحت عنوان مدالیته در زمان ریاست آقای البرادعی بر آژانس بین المللی انرژی اتمی جمع بندی شد .
صالحی ادامه داد: وقتی طرف های مقابل دیدند این مسائل جمع بندی شده و در حال بسته شدن است ناگهان مسئله دیگری را تحت عنوان مطالعات ادعایی مطرح کردند و گفتند شما دارید کلاهک های هسته ای می سازید.
وی گفت: مسیر دیگری باز شد که ارتباطی به فعالیت های هسته ای ندارد و این مطالعات ادعایی با  همان فعالیت های گذشته و حال ایران مطرح شد و آقای البرادعی در آن زمان به صراحت گفت این ادعاها و مستندات قابل اعتماد نیست و صحت و سقم آن را نمی توانیم تأیید کنیم.
به 18 سوال آژانس پاسخ دادیم 
رئیس سازمان انرژی اتمی افزود: اما اکنون آقای آمانو این موضوع را بسیار جدی گرفته است و سال 2013 مذاکرات را با آژانس بین المللی انرژی اتمی در خصوص حل این موضوع شروع کردیم و از آنها خواستیم سؤالات خود را مطرح کنند که آنها 18 سؤال مطرح کردند و به آنها پاسخ دادیم.
صالحی ادامه داد: اما موضوع وضعیت گذشته و حال فعالیت های هسته ای ایران همچنان پابرجا ماند تا اینکه قرار شد در قالب سیاسی و با کمک گروه 1+5 این موضوع حل شود.
وی گفت: متأسفانه در آژانس بین المللی انرژی اتمی خیلی از موارد صبغه سیاسی پیدا و مدیرکل آژانس همواره به نظرات شورای حکام توجه می کند.
صالحی افزود: به این نتیجه رسیدیم که از جنبه صرف فنی این موضوع حل نمی شود زیرا آنها قرار نیست قانع شوند به همین علت با گروه 1+5 و همچنین با آژانس گفتگو و تفاهم کلی مطرح شد تا هم نظر آژانس را تأمین و هم خطوط قرمز خود را رعایت کنیم و 1+5 معتقد بود تا این امور حل نشود بقیه امور پیش نمی رود به همین علت هر سه طرف یعنی گروه 1+5، آژانس بین المللی انرژی اتمی و ایران وارد این موضوع شدند.

 حدود سال پانزدهم به ظرفیت 190 هزار سو می رسیم
رئیس سازمان انرژی اتمی در ادامه سخنانش در برنامه گفتگوی ویژه خبری شبکه دو سیما در پاسخ به این پرسش که آیا مفاد تفاهم نامه ایران و آژانس محرمانه است؟ گفت: خیر، اصل آن چیزی که امضا کردیم محرمانه نیست و اعلام شد و عادی است ،  فقط در موضوع پادمانی یعنی بازرسی بازرسان آژانس در برخی امور قرارهای شیوه بازرسی و چگونگی انجام بازرسی در موارد خاص را می بندیم و با آنها تفاهم می کنیم و این مواردی است میان آن کشور و آژانس.
صالحی ادامه داد: یعنی فرآیند و نحوه بازرسی بین ایران و آژانس مذاکره و مشخص می شود و آژانس بر اساس آن انجام می دهد و این شیوه محرمانه میان ما و آژانس است و این امری عادی است و همه کشورها هم چنین چیزی را دارند و سپس آژانس نتیجه آن را به شورای حکام اعلام می کند.
رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: قرار است نتیجه را 15 دسامبر سال میلادی جاری اعلام کند اما شیوه رسیدن به این نتیجه میان ما و آژانس محرمانه می ماند و این یک امر معمولی است.
صالحی افزود: آژانس از اقدامات انجام شده ایران در 15 دسامبر نظر می دهد اما "برجام" مستقل از این نظر ،‌ کار خود را جلو می برد.
وی گفت: آژانس درباره فعالیت های اعلام نشده هیچ کشوری نمی تواند اعلام نظر کند و تاکنون تنها به ژاپن کارت سفید داده است و ما هم باید به این سمت برویم که به ما هم کارت سفید بدهد و اعلام کند که ایران هیچ فعالیت اعلام نشده ای ندارد و در این صورت کل مسئله بسته می شود.
صالحی افزود: ما گفتیم پروتکل الحاقی را برای تصویب به مجلس نمی بریم مگر اینکه شما یک اقدام مورد نظرتان را انجام دهید مثلاً آمریکا بیاید تحریم های کنگره را هم به طور کامل لغو کند.
وی گفت: فاصله ای 8 ساله گذاشته اند که اگر 8 سال بگذرد یا قبل از 8 سال آژانس بین المللی انرژی اتمی اعلام کند که در ایران فعالیت های غیر اعلام شده ای وجود ندارد در آن هنگام پروتکل الحاقی را به تصویب مجلس می رسانیم و کنگره آمریکا هم تحریم های خود را بر می دارد.
صالحی درباره رآکتور آب سنگین اراک هم گفت: ماهیت راکتور اراک ، آب سنگین باقی می ماند و تعریف آن بر اساس به کارگیری آب سنگین برای کند کردن نوترون ها و برای منعکس کردن نوترون هاست.
وی درباره اینکه احتمالاً سازمان انرژی اتمی با همکاری 1+5 بیانیه ای را در خصوص تقسیم مسئولیت ها درزمینه رآکتور آب سنگین داشته باشند افزود: با چین و آمریکا صحبت کرده ایم و قرار شد جلسه سه جانبه ای در این باره در چین باشد.
صالحی گفت: جان کری در سخنان خود در کنگره اشتباه کرد و گفت زمانی که قلب رآکتور آب سنگین اراک را در می آورند ،محل آن را بتن می ریزند و دوستان ما در ایران همان را مبنا قرار دادند و به جای خواندن برجام، در رسانه های ما غوغایی شد که وقتی به جای قلب رآکتور بتن می ریزند چیزی نمی ماند.
وی ادامه داد: مخزن فولادی رآکتور اراک با بتن پر می شود و نه محل قلب رآکتور آب سنگین. همچنین به علت رعایت مسائل ایمنی حتی اگر مخزن با بتن پر نشود امکان استفاده مجدد از این مخزن نیست زیرا استفاده دوباره از آن خطرات زیادی دارد.
صالحی در پاسخ به این پرسش که تعهد ما درباره اراک برگشت پذیر نیست گفت: بله، زیرا اگر مخزن را در بیاوریم حتی اگر آن مخزن سالم باشد به علت مسائل ایمنی نباید آن را دوباره بر سر جای خودش برگرداند بلکه باید مخزن جدید ساخت.
رئیس سازمان انرژی اتمی در پاسخ به این پرسش که آیا همزمانی میان انجام تعهدات از جانب ایران و برداشتن تحریم ها وجود دارد گفت: برای برداشتن تحریم ها چند ایستگاه وجود دارد ازجمله اینکه ایستگاه نخست همان" برجام" بود که در وین اعلام شد و ایستگاه بعدی تصویب قطعنامه توسط شورای امنیت سازمان ملل بود و ایستگاه بعدی آن پس از 60 یا 90 روز است که رئیس جمهور آمریکا بیانیه ای مبنی بر رفع تحریم ها و اتحادیه اروپا هم بیانیه ای مبنی بر لغو تحریم ها می دهد و خود را به آن متعهد می کنند اما اجرای آن زمانی است که ما نیز تعهداتمان را در این فاصله زمانی انجام داده باشیم یعنی سانتریفیوژها را به تعداد مورد نظر و فردو را به وضعیت مورد نظر رسانده باشیم و مخزن رآکتور آب سنگین را در آورده باشیم سپس آژانس بین المللی انرژی اتمی اعلام می کند که این اقدامات انجام شده است وپس از آن رفع و لغو تحریم ها را که قبل از آن آمریکایی ها و اروپایی ها متعهد شدند، اجرایی می شود.
صالحی درباره مرکز هسته ای فردو و اینکه آیا با توجه به تغییراتی که قرار است در این مرکز انجام دهیم آیا از نظر فنی بازگشت پذیری وجود دارد یا خیر؟ گفت: مرکز فردو با هدف ضمانت استمرار اصل غنی سازی ایجاد شد و به منظور تولید صنعتی غنی سازی نبود و به این منظور بود که اگر روزی مرکز نطنز را زدند، فکر نکنند غنی سازی در ایران متوقف می شود.
وی افزود: 1044 ماشین سانتریفیوژ در فردو باقی خواهد ماند که 2 آبشار آن حدود 350 سانتریفیوژ در حال چرخش خواهد بود بدون تزریق گاز و 4 آبشار دیگر در حال چرخش نخواهد بود اما تحت خلأء خواهند بود. یعنی فقط اورانیوم تزریق نمی کنیم اما بقیه فعالیت های فردو سر جایش خواهد ماند و همچنین بقیه ماشین ها را در حدود 1600 تا 1700 ماشین بر می داریم.
صالحی ادامه داد: 2 آبشاری که در حال چرخش خواهند بود در آینده به آبشارهایی برای تولید ایزوتوپ های پایدار تبدیل می شوند و 4 آبشار دیگر که حدود 700 تا 800 ماشین سانتریفیوژ را شامل می شود اگر آنها به تعهدات خود عمل نکردند می توانیم فوری به شکل اول برگردانیم و در آن اورانیوم تزریق کنیم.
مجری در ادامه پرسید: درباره تحقیق و توسعه، محدودیت 10 ساله برای ما قائل شده اند، این 10 سال از کی شروع شده است؟
رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: در این باره بحث بود که این 10 سال از کی شروع شود و زمانی که برای نخستین بار در اسفند پارسال به مذاکرات در لوزان سوئیس پیوستم بحث 10 سال به پایان رسیده بود و بعداً پاسخ خواهم داد که این 10 سال برای ما چه معنی دارد و برای آنها چه معنی دارد.
مجری پرسید: اگر قرار باشد گاز UF6 به ماشین تزریق نشود نمی توان آن ماشین را در آینده برای غنی سازی اورانیوم به کار بگیرید، پس باید قبل از آن ماشین مورد نظر را با گاز اورانیوم آزمایش کرده باشید تا اطمینان لازم برای کارایی آن ماشین در غنی سازی اورانیوم پیدا شود بنابراین هیچ تحقیق و توسعه ای در ارتباط با سانتریفیوژهای مورد نظر برای غنی سازی اورانیوم انجام نمی شود مگر اینکه آن ماشین قبلاً آزمایش شده باشد.
وی گفت: از زمانی که ایران، کار را  روی سانتریفیوژ آغاز کرد یعنی در سال 1369 سانتریفیوژهای ابتدایی از بازار سیاه و از خارج تأمین شد سپس آن را مهندسی معکوس کردیم و در سال 1376 توانستیم 2 دستگاه از این ماشین ها را پایدار کنیم تا بچرخد یعنی 7 سال طول کشید زیرا سانتریفیوژ به رغم اینکه شکل ساده ای دارد ماشین بسیار پیچیده ای است.
صالحی ادامه داد: 20 فروردین سال 1385 توانستیم نخستین آبشار 164 تایی سانتریفیوژ را به کار بگیریم و غنی سازی را آغاز کنیم و از سال 85 تا کنون هم ، روی ماشین های IR1 درحال کار هستیم و هنوز این ماشین مشکلات جدی دارد زیرا اساس و ذات طراحی آن، ماشین خوبی نبود یعنی 25 سال است که بر روی ماشین IR1 داریم کار می کنیم و خیلی چیزها را یاد گرفته ایم.
وی گفت: از سال 85 شروع به طراحی ماشین سانتریفیوژ کردیم که IR2 و IR2m و سپس IR4 و سپس IR6 و IR6s و IR7 را طراحی و از راه آزمون و خطا این مراحل را طی کردیم و الآن به جایی رسیده ایم که توانستیم IR8 را هم طراحی کنیم و اکنون از نظر طراحی ، حد توقفی نداریم و می توانیم همچنان ادامه دهیم و نسل های بعدی سانتریفیوژ را طراحی کنیم و بسازیم.
صالحی افزود: اکنون ماشین های IR1 ، IR2 ، IR2m ، IR4 ، IR6 ، IR6s ، IR7 و IR8 را داریم و اطلاعات ما درباره برخی از این ماشین ها مانند IR2m و IR4 کامل است و درخصوص ماشین های IR6 زنجیره 10 تایی داشتیم و در مورد IR8 در ابتدای کار هستیم.
رئیس سازمان انرژی اتمی اضافه کرد: پس از عملیاتی کردن" برجام " ،در 8 سال اول بر روی ماشین هایی که برای غنی سازی اورانیوم بکار گرفته خواهد شد، پذیرفتیم که IR4، IR2m ، IR6 و IR8 باشد و ماشین های دیگر مانند IR5 ، IR7 و IR6s تست مکانیکی می کنیم بدون تزریق گاز اورانیوم.
صالحی گفت: در فاصله 8 سال ، ماشین های IR6 و IR8 خود را که ماشین های نسل جدید ما هستند و باید بر روی آن سرمایه گذاری کنیم شروع به تسریع در کار تحقیقاتی آنها می کنیم  و پس از تست مکانیکی IR8 در عرض یک سال شروع به تزریق گاز اورانیوم بر روی آن می کنیم اما زنجیره های میانی آنها در انتهای سال 8.5 به حدود 30 زنجیره می رسد.
وی افزود: محدودیتی که پذیرفتیم در اینجاست که زنجیره نهایی ما در زیر ده سال ، 30 تایی خواهد بود و به جز این در زمینه تحقیق و توسعه هیچ محدودیتی نپذیرفته ایم.
رئیس سازمان انرژی اتمی اضافه کرد: پیش بینی ما این است که در سال آینده به ماشین IR8 تزریق گاز اورانیوم انجام می شود.
صالحی گفت: متخصصان و کارشناسان هسته ای ما که حدود 30 سال سن داشتند مقابل کارشناسان هسته ای آمریکا که دهها سال سابقه کاری داشتند مقتدرانه و عالمانه اظهار وجود و نظارت کارشناسی خود را ارائه می کردند.
وی افزود: کارشناسان ما گفته اند با یک میان زنجیره 19 و 20 تایی، بالای 85 درصد از اطلاعات مورد نیاز یک ماشین سانتریفیوژ را بدست می آوریم و اطمینان لازم را از آن ماشین کسب می کنیم.
صالحی گفت: از انتهای سال هشتم شروع به تولید ماشین های IR6 و IR8 می کنیم بدون روتور. هر ماشین حدود 100 قطعه دارد، فعلاً حدود 99 قطعه را تولید می کنیم اما «روتور» را تولید نمی کنیم، اتفاقاً بهتر است روتور را تولید نکنیم زیرا یک قطعه بسیار حساسی است و نگهداری آن کار آسانی نیست و بهتر است زمانی آن را تولید کنیم که می خواهیم روتور را در ماشین جاسازی کنیم.
وی ادامه داد: در انتهای سال هشتم، 200 ماشین IR6 و 200 ماشین IR8 تولید می کنیم که بعد از انتهای سال 10، سالن B را آماده می کنیم و سپس از سال 11.5 زنجیره سانتریفیوژهای IR6 ما به 160  و سانتریفیوژهای IR8 ما به عدد 80 می رسد. پس از سال سیزدهم با یک شیب، تعداد ماشین ها را زیاد می کنیم به گونه ای که در حدود سال پانزدهم و شاید هم زودتر در انتهای سال چهاردهم به ظرفیت 190 هزار سو می رسیم  .
صالحی گفت: برخی ها فکر می کنند زنجیره ما حتماً باید 164 تایی باشد در حالی که این گونه نیست و این زنجیره می تواند 600 تایی، 700 تایی باشد و بستگی به نوع ماشین و طراحی آن دارد که چه زنجیره بهینه ای را درست کنند که کارایی بهتری داشته باشد.
وی افزود: در ده سالی که محدودیت را پذیرفته ایم اگر برخی از ماشین های فعلی سانتریفیوژ از کار بیفتد ماشین های جدید را تولید و جایگزین آن می کنیم بنابراین همواره این ماشین ها را البته در تیراژ کم تولید می کنیم.
رئیس سازمان انرژی اتمی گفت: فرض کنید 190 هزار ماشین IR1 داشته باشیم که همان 190 هزار سو می شود و قابلیت غنی سازی 30 تن اورانیم در سال را دارد برای این تعداد باید 240 تن اورانیوم طبیعی داشته باشیم در حالی که ذخایر اورانیوم ما اکنون زیاد نیست بنابراین مدت کوتاهی این کارخانه 190 هزار سو کار می کند اما پس از آن اورانیومی نخواهیم داشت که تزریق کنیم زیرا ذخایر اورانیوم طبیعی ما محدود است.
صالحی ادامه داد: در این 10 سال به لطف مقام معظم رهبری، ایشان اجازه دادند که ژئوفیزیک هوایی داشته باشیم تا کار اکتشاف تسریع شود که در این پنج سالی که از آن زمان گذشت توانستیم ژئوفیزیک هوابرد بیش از 60 درصد ایران را انجام دهیم و به نتایج خیلی خوبی رسیدیم.
وی اضافه کرد: این 8 تا 10 سال زمانی است که هم اکتشافات خود را کامل می کنیم و هم استخراج اورانیوم خود را به حدی می رسانیم تا حداقل نیاز سالانه نیروگاه بوشهر را تأمین کند بنابراین کارخانه اورانیوم هم به علت کمبود اورانیوم طبیعی متوقف نخواهد شد.
صالحی گفت: اگر ذخایر ماشین های سانتریفیوژ ما کم شود به سرعت می توانیم این ماشین ها را تولید و جایگزین کنیم.

 فعالیت های هسته ای ما همچنان ادامه دارد

رئیس سازمان انرژی اتمی در ادامه برنامه گفتگوی ویژه خبری درباره بازرسی ها گفت: من در این باره کار نکرده ام و کار و مسئولیتم فقط بر روی مسائل فنی بوده است و مسئولیت شرعی، عقلانی و عرفی را بر روی مسائل فنی می پذیریم و اعلام کرده ام محدودیت هایی که پذیرفته ایم به ظاهر محدودیت هستند اما فعالیت های هسته ای ما همچنان ادامه دارد .
وی ادامه داد : مثلاً یکی از محدودیت هایی را که پذیرفته ایم این است که فلز پلوتونیوم و فلز اورانیوم غنی شده را برای 15 سال تولید نکنیم و این در حالی است که ما اصلاً پلوتونیوم نداریم تا بخواهیم فلز آن را تولید کنیم و اورانیوم 90 درصد غنی شده نداریم که بخواهیم فلز آن را تولید کنیم، پس این محدودیت نیست و مقام معظم رهبری در فتوای خود فرمودند، تولید سلاح هسته ای حرام است ، و فلز اورانیوم و پلوتونیوم در ساخت سلاح کاربرد دارد که ما هم چنین هدفی را نداریم.
صالحی افزود: آنها می خواهند در رسیدن به سلاح هسته ای محدودیت و موانع بگذارند و ما هم که نمی خواهیم سلاح هسته ای تولید کنیم بنابراین آنها هر چقدر می خواهند در این باره مانع بگذارند و راه را مسدود کنند لذا محدودیت هایی را که ما پذیرفتیم از دید آنها جلوی رسیدن به سلاح هسته ای را می گیرد و ما هم که قصد ساخت سلاح هسته ای را نداریم.
وی درباره بازرسی ها هم گفت: از نظر منطقی قابل قبول نیست که گروه 1+5 در این دو سال مذاکرات این همه وقت گذاشتند تا به تفاهمی برسند و بعداً بخواهند این تفاهم را به دلایل واهی و سست به هم بزنند.
صالحی افزود: خُب این کار بیهوده ای است زیرا ما هم بر می گردیم به همان موضع قبلی، درست است ما شاید در مسائلی مانند رآکتور آب سنگین دو تا سه سال عقب بیفتیم اما ما فوری در هر سطحی می توانیم اورانیوم را غنی سازی کنیم.
وی ادامه داد: اگر قصد به چالش کشیدن یکدیگر است که ما هم می توانیم آنها را با افزایش سطح غنی سازی به چالش بکشیم زیرا از نظر منطقی پذیرفتنی نیست که آنها این همه بیهود مذاکره کرده باشند.
صالحی گفت: آنها بحث کرده بودند که حتی اگر "برجام" برهم بخورد رآکتور آب سنگین اراک را بازطراحی خواهیم کرد زیرا آنها می ترسند که نکند ما به طرح اولیه برگردیم و مثلاً 10 کیلو پلوتونیوم را در سال تولید کنیم.
وی درباره بازرسی از مراکز نظامی گفت: آنها به این راحتی نمی توانند از مراکز نظامی ما بازرسی کنند زیرا در پروتکل الحاقی این گونه نیست که آنها هر وقت اراده کردند بتوانند از مراکز نظامی ما بازرسی کنند بلکه تقاضای بازرسی آنها باید مستند باشد و ما هم می توانیم این تقاضای آنها را رد کنیم.
مجری در ادامه پرسید: محدودیت های 10 ساله ای که برای ما اعلام کردند آیا شامل دانشمندان هسته ای ما هم می شود؟
رئیس سازمان انرژی اتمی در پاسخ با اشاره به اینکه به هر کسی دانشمند نمی گویند و نمی توان این لقب را به هر کسی داد گفت: بهتر است بگوییم کارشناسان یا متخصصان هسته ای زیرا در مواردی به شخصی می گویند دانشمند هسته ای اما زمانی که پرونده او را بررسی می کنیم می بینیم یک مدرک لیسانس دارد و در یک قسمتی از مرکز هسته ای مشغول به کار است.
صالحی افزود: شاید تعداد کسانی که فعلاً قدرت طراحی سانتریفیوژ را دارند زیاد نیستند و تعداد کسانی که شاکله اصلی سازمان انرژی اتمی را از نظر علمی تشکیل می دهند تعداد خوبی است و نیازهای ما را برطرف می کنند اما همه دانشمند نیستند.
وی با اشاره به اینکه سازمان انرژی اتمی، 16 هزار کارمند دارد گفت: کارشناسانی داریم که لیسانس جغرافیا و تاریخ دارند.
صالحی در عین حال گفت: همه کارکنان آژانس زحمت می کشند و نقشی را ایفا می کنند اما کارشناسان اصلی و اساسی ما محدود و سرمایه سازمان هستند و محافل علمی، آنها را می شناسند و آنها سر جای خود باقی خواهند ماند.
وی با بیان اینکه می خواهیم دو نیروگاه جدید در بوشهر بسازیم افزود: این دو نیروگاه 10 میلیارد دلار سرمایه گذاری نیاز دارد یعنی 30 هزار میلیارد تومان باید هزینه کنیم تا این دو نیروگاه را بسازیم بنابراین باید کارشناسان زیادی را به کار بگیریم.
صالحی ادامه داد: یعنی در فاصله 2 تا 4 سال آینده که کارهای اجرایی این دو نیروگاه آغاز می شود حدود 15 هزار تکنسین و مهندس باید در این نیروگاه ها کار کنند بنابراین کسانی که اکنون در تهران و اصفهان در مراکز هسته ای مشغول به کارند کافی نیستند.
وی افزود: دو پروژه دیگر را هم در سواحل مکران داریم که نیروگاه کوچک هستند و با چین در حال مذاکره هستیم و این دو طرح هم نیاز به 7 تا 8 هزار نیروی انسانی دارند. صالحی گفت: در فاصله 10 سال آینده دانشگاه ها هر چه فارغ التحصیل در زمینه هسته ای بدهند ، باید به کار بگیریم بنابراین این گونه نیست که بخواهیم کسی را از کار بیکار کنیم.

********

ترجمه متن فارسی قطعنامه ۲۲۳۱، برجام و ضمائم آن +لینک دانلود

وزارت امور خارجه کشورمان، متن فارسی قطعنامه شماره ۲۲۳۱ مصوب شورای امنیت، برجام(برنامه جامع اقدام مشترک) و ضمائم هریک از آنها را منتشر کرد.

 

 به گزارش ایرنا، پرونده 12 ساله مذاکرات هسته ای سرانجام 23 تیرماه 94 با قرائت جمع بندی پایانی مذاکرات از سوی محمدجواد ظریف وزیر امور خارجه ایران و فدریکا موگرینی مسئول هماهنگ کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا به پایان رسید.اصلی ترین مولفه «برنامه جامع اقدام مشترک» در کنار حفظ توانایی های هسته ای ایران، فروپاشی نظام تحریم هایی بود که به صورت چندلایه نظام اقتصادی ایران را هدف قرار داده بود. در نتیجه این رایزنی های پایدار، افزون بر حفظ عزت و اقتدار جمهوری اسلامی ایران و تثبیت برنامه صلح آمیز هسته ای، قطعنامه 2231 شورای امنیت صادر شد تا پایان بخش 6 قطعنامه ضدایرانی باشد؛ قطعنامه های تهدیدآمیزی که بیش از 80 درصد تحریم ها کنونی نتیجه تحمیل آنها است. با این قطعنامه، همه قطعنامه های قبلی تحریم ایران در شورای امنیت لغو شدند. با توجه به اهمیت قطعنامه، برجام و ضمائم آنها، وزارت امور خارجه کشورمان متن ترجمه شده هر یک از آنها را به آدرس اینترنتی زیر منتشر کرد.

برای مشاهده متن قطعنامه ۲۲۳۱  اینجا را کلیک کنید

متن کامل برجام به زبان فارسی اینجا  را  ببینید